Ngày mới bắt đầu kinh doanh, tôi chưa được ai dạy những điều này.
Hồi đó tôi đi làm thuê nhiều năm. Vào ngân hàng năm 2012, làm hăng, cũng leo được vài nấc, thu nhập tốt dần. Tôi tưởng mình hiểu tiền, hiểu khách, hiểu cách một cỗ máy kiếm tiền vận hành. Tới khi tự mình đứng ra làm chủ, tôi mới thấy có cả một khoảng trống mà không trường lớp nào lấp cho tôi.
Những bài học kinh doanh tôi sắp kể dưới đây không đến từ sách. Chúng đến với tôi trong đúng những giai đoạn tôi khó khăn nhất, khi tôi loay hoay, khi tôi vấp, khi tôi tự hỏi mình đang làm cái gì đây. Tôi để lại đây cho bạn, người đang thấy chật vật với công việc, hoặc đang ấp ủ một ngày bước ra làm chủ.
Giờ nhìn lại, tôi ước gì mình học được chúng ngay từ ngày đầu.
Bảy bài học kinh doanh đó gói lại là gì?
Gói lại trong một câu: khách hàng chỉ trả tiền cho giá trị thật, và giá trị đó bắt đầu từ chính con người bạn. Bảy bài học kinh doanh này nói về sự tử tế trong phục vụ, về việc giải quyết nỗi đau của khách thay vì chăm chăm vào lợi nhuận, về việc dám bắt đầu từ việc nhỏ, và về cái tầm của người đứng đầu. Đơn giản, nhưng làm cho được thì không dễ.
1. Thị trường không nuôi người đứng yên
Điều đầu tiên tôi vỡ ra là thị trường lạnh lùng hơn tôi tưởng. Nó không nuôi người đứng yên. Và khách hàng thì không bao giờ trả tiền cho sự hời hợt.
Bạn phục vụ nửa vời, bạn làm cho có, thì ngay lập tức có người khác sẵn sàng làm tử tế hơn để giành lấy khách của bạn. Không ai chờ bạn cả. Thị trường không mắc nợ ai một sự thương hại.
Tôi từng nghĩ có sản phẩm tốt là đủ. Sai. Cái khách nhớ là bạn đối với họ ra sao trong từng lần chạm mặt. Đây cũng là lý do có những việc người làm kinh doanh không được phép ngưng, dù chỉ một ngày, tôi có viết riêng trong bài 5 việc không thể ngưng nếu còn làm kinh doanh.
2. Đừng chỉ nghĩ đến lợi nhuận
Khi mới bắt đầu, đầu tôi lúc nào cũng chạy con số. Lời bao nhiêu, lỗ bao nhiêu, bao giờ thu hồi vốn. Nghĩ về tiền không có gì sai. Nhưng lấy tiền làm cái đích đầu tiên thì tôi đi hơi lệch.
Bài học ở đây gọn thôi: hãy xây cho được một giá trị mà khách sẵn sàng móc ví trả tiền. Lo cái đó trước đi. Tiền sẽ tự tìm đến sau, như nước chảy về chỗ trũng.
Ông Peter Drucker, một trong những người thầy lớn nhất của giới quản trị, từng nói mục đích của doanh nghiệp là tạo ra khách hàng, chứ không phải tạo ra lợi nhuận (bạn có thể đọc thêm về Peter Drucker). Lợi nhuận chỉ là phần thưởng đến sau khi bạn tạo ra được khách hàng đủ tốt. Tôi mất vài năm mới thấm được câu đó.
3. Không mô hình nào hái ra tiền một cách dễ dàng
Hồi mới ra làm, tôi hay tin vào chuyện có một mô hình thần kỳ nào đó, cứ áp vào là tiền tự chảy. Đi tìm hoài không thấy. Vì nó không tồn tại.
Doanh thu bền vững luôn tới từ một chỗ duy nhất: bạn giải quyết được nỗi đau, được cái vấn đề đang làm khách khổ sở. Khách không cần cái sản phẩm của bạn. Nghe hơi phũ nhưng đúng. Cái họ cần là một giải pháp cho vấn đề của họ, còn sản phẩm chỉ là cách bạn trao giải pháp đó tới tay.
Từ ngày tôi thôi hỏi “làm sao bán được hàng” và bắt đầu hỏi “khách của mình đang đau ở đâu”, mọi thứ nhẹ hơn hẳn. Cái gara ô tô rồi sau này là Đồ Nghề Tự Chọn của tôi sống được cũng nhờ tôi chịu nhìn vào chỗ khách đang vướng, chứ không phải nhờ tôi có món hàng gì ghê gớm.
4. Không có thời điểm nào lý tưởng để bắt đầu
Nếu bạn đang chờ một thị trường hoàn hảo, một thời điểm thật chín để ra làm, tôi nói thật lòng: đừng chờ nữa. Nó không tới đâu.
Không có thị trường nào hoàn hảo. Không có thời điểm nào lý tưởng. Cạnh tranh, rủi ro, và những cú vấp đau điếng là một phần của cuộc chơi làm chủ, chứ không phải dấu hiệu bạn chọn sai đường.
Tôi rời ngân hàng năm 2017. Việc đầu tiên tôi làm là cùng mấy người bạn hùn vốn mở một công ty. Năm anh em, mỗi người một ý về việc bán cho ai, làm cái gì. Vài tháng sau thì tan. Bài học đầu đời làm chủ, tôi trả bằng tiền và bằng vài mối quan hệ. Cái giá của việc ra làm chủ, thứ mà hồi đó không ai nói trước cho tôi, tôi kể hết trong bài chuyện thật của tôi và cái giá không ai nói trước. Nhưng nếu chờ cho hết rủi ro mới bước, chắc tôi vẫn đang ngồi yên tới giờ.
5. Chưa có lợi nhuận thì tích lũy thứ khác
Đây là bài học tôi thương nhất, vì nó cứu tôi trong giai đoạn tôi gần như chẳng có gì trong tay.
Chưa có lợi nhuận, hãy tích lũy khách hàng trung thành. Chưa có khách hàng, hãy tích lũy uy tín. Chưa có uy tín, hãy tích lũy sự tử tế trong từng lần phục vụ.
Nghe thì như một cái thang đi ngược. Nhưng nó là thật. Cuối năm 2022, tôi bước vào khúc tối nhất đời làm chủ. Một chi nhánh sụp, nhân sự từ hơn chục người rơi xuống còn hai. Tôi mất tiền, mất người, có những đêm ngồi không biết mình còn trụ được bao lâu. Thứ giữ tôi lại lúc đó không phải vốn liếng, vì vốn gần như cạn. Là mấy người khách cũ còn tin, là cái uy tín tôi lỡ gom được từ những lần phục vụ tử tế trước đó. Nó không nằm trong bảng cân đối kế toán, nhưng nó là cái móng để tôi dựng lại.
Ngày bạn chưa có gì để khoe, bạn vẫn còn cách mình đối xử với người khác. Và hóa ra đó là tài sản khó ai lấy đi được.
6. Doanh nghiệp lớn bằng đúng cái tầm của người chủ
Có một giai đoạn tôi loay hoay muốn công ty mình khác đi, lớn hơn, có vị thế hơn trên thị trường. Tôi đổ lỗi cho thị trường, cho nhân sự, cho thời cuộc. Rồi tôi nhận ra chỗ cần thay đổi đầu tiên là ngay trong đầu mình.
Muốn thay đổi vị thế của doanh nghiệp, trước hết phải thay đổi cách nghĩ của người đứng đầu. Doanh nghiệp lớn tới đâu thường bằng đúng cái tầm của người chủ. Tôi không thích câu này lắm, vì nó chỉ thẳng vào mình. Nhưng càng làm tôi càng thấy nó đúng.
Cái trần của công ty bạn, nhiều khi, chính là cái trần trong suy nghĩ của bạn. Muốn nâng công ty thì phải nâng mình trước. Tôi từng gom lại những vấp váp của mình trong bài 10 sai lầm tôi trả bằng tiền và những đêm mất ngủ, và gần như cái nào cũng bắt nguồn từ cách nghĩ cũ của chính tôi.
7. Dám bắt đầu từ việc nhỏ đầu tiên
Tôi gặp nhiều người ôm giấc mơ làm giàu rất đẹp. Đẹp tới mức họ ngại bắt tay vào cái việc nhỏ xíu, tầm thường đầu tiên. Họ chờ một ý tưởng lớn hơn, hoàn hảo hơn.
Nhưng khác biệt giữa người làm được và người mãi đứng ngoài không nằm ở chỗ ai có ý tưởng hay hơn. Nó nằm ở chỗ ai dám khởi sự, rồi kiên trì làm bằng cái tâm, ngày này qua ngày khác.
Ý tưởng hay thì ai cũng có vài cái trong đầu. Người bắt tay vào làm cái nhỏ nhất, và làm hoài không bỏ cuộc, mới là người đi được xa. Năm 2020 tôi lập Đồ Nghề Tự Chọn cũng chỉ từ một cửa hàng bán lẻ dụng cụ nhỏ, làm miết, vấp rồi làm lại, tới 2024 mới thật sự hồi sức.
Điều khó nhất không phải là hiểu, mà là làm cho đều
Bạn đọc tới đây chắc thấy bảy bài học kinh doanh này chẳng có gì cao siêu. Đúng vậy. Chúng giản dị tới mức bạn có thể gật đầu cái rụp.
Nhưng để thực hiện chúng một cách nhất quán, đều đặn, suốt cả một hành trình dài, thì lại là chuyện khác hẳn. Hiểu một câu chỉ mất vài giây. Sống với nó mỗi ngày, kể cả những ngày mệt mỏi nhất, mới là cái khó.
Và có một điều tôi ngẫm ra sau tất cả. Sự thành công của doanh nghiệp mình, xét cho cùng, phản chiếu cách mình sống tử tế tới đâu. Công ty là tấm gương soi lại con người của người chủ. Bạn không thể xây một doanh nghiệp tử tế bằng một cái tâm hời hợt.
Món quà nhỏ tôi muốn gửi bạn
Bảy điều trên chỉ là một phần nhỏ trong những gì tôi nhặt được dọc đường. Tôi có gom lại nhiều hơn thế, thành một cuốn cẩm nang 101 lời khuyên khởi nghiệp, những điều tôi ước gì có ai đó dúi vào tay mình ngày mới bắt đầu.
Tôi muốn tặng bạn cuốn ebook này, miễn phí. Bạn nhận tại đây: 101 lời khuyên khởi nghiệp. Xem như một người đi trước gửi lại cho người đi sau vài tấm bản đồ, để bạn đỡ lạc đường như tôi từng lạc.
Còn bây giờ, tôi để lại cho bạn vài câu hỏi, không phải để trả lời tôi, mà để bạn tự hỏi mình.
Trong bảy bài học trên, cái nào đang đúng với bạn ngay lúc này? Bạn đang đứng yên chờ một thời điểm hoàn hảo, hay đã dám bắt tay vào việc nhỏ đầu tiên? Và nếu doanh nghiệp của bạn là tấm gương soi lại chính bạn, thì hôm nay nó đang phản chiếu điều gì?
Tôi cũng từng loay hoay với đúng những câu hỏi đó. Chúc bạn bước đi vững vàng hơn tôi ngày trước.
Nguyễn Quốc Trung
Về tác giả
Tôi là Nguyễn Quốc Trung — nhà huấn luyện, tư vấn và doanh nhân trong lĩnh vực đào tạo. Tôi chia sẻ những bài học thật về khởi nghiệp, kinh doanh và phát triển bản thân, đúc kết từ chính hành trình xây dựng doanh nghiệp của mình.
Nếu bài viết này chạm đến Bạn, đừng bỏ lỡ bản tin hàng tuần của tôi: mỗi tuần một góc nhìn thật về tư duy, kinh doanh và hành trình từ làm thuê đến làm chủ — gửi thẳng vào hộp thư của Bạn.
👉 Hãy để lại email tại ô đăng ký nhận tin ngay bên dưới ↓ để cùng tôi đi xa hơn!
Give more · Gain more — Cho đi nhiều hơn, để đời mở ra rộng hơn.
