Ngày tôi nộp đơn nghỉ ngân hàng, trong đầu tôi là một sự nghiệp màu hồng.
Tôi từng là banker. Cũng có chút thành tựu, được đào tạo bài bản, nhanh nhẹn, quen việc. Tôi nghĩ đơn giản lắm: mình giỏi, mình chăm, ra ngoài làm chủ thì sớm muộn gì cũng thành công. Ai bước ra cũng nghĩ vậy. Cái nụ cười mãn nguyện khi hình dung một cơ ngơi của riêng mình.
Rồi nụ cười đó tắt trên mặt tôi, không lâu sau đó.
Nếu bạn đang là một nhân viên giỏi, đang ấp ủ chuyện ra làm riêng, thì bài này tôi viết cho bạn. Không phải để doạ bạn sợ để bạn đừng đi. Mà để bạn đi trên con đường từ làm thuê sang làm chủ bằng sự tỉnh táo, chứ đừng đi bằng sự lãng mạn như tôi ngày đó.
Vì sao đường từ làm thuê sang làm chủ hay gãy ở người giỏi?
Nói ngắn gọn: giỏi chuyên môn và giỏi kinh doanh là hai chuyện khác nhau. Người làm công giỏi quen được giao một việc và làm nó thật tốt. Người làm chủ phải tự lo cùng lúc tài chính, nhân sự, vận hành, marketing, bán hàng — và tự chịu trách nhiệm cho dòng tiền. Bước ra mà mang nguyên bộ tư duy của nhân viên, là bắt đầu vấp.
Hồi còn trong ngân hàng, mọi thứ đã có sẵn. Thương hiệu mạnh sẵn. Khách hàng có sẵn. Quy trình có sẵn. Tôi chỉ cần làm tốt phần chuyên môn của mình trên cái nền đã dựng. Cứ thế mà chạy.
Ra làm chủ, tôi mới hiểu mình vừa bước vào một thế giới khác hẳn.
Không ai biết tôi là ai. Không ai biết tôi bán gì, sản phẩm có ổn không. Tôi không còn chỉ làm chuyên môn. Tôi phải ôm một lúc đủ thứ. Vì nếu không có khách thì sản phẩm tốt tới đâu, quy trình hay tới đâu, nhân sự chuyên nghiệp tới đâu, công ty cũng không sống nổi. Không có dòng tiền là chết.
Làm công, tới tháng lãnh lương. Dòng tiền ổn định, có thể không giàu nhưng an toàn. Làm chủ, dòng tiền doanh nghiệp mà âm — chi nhiều hơn thu — thì không chỉ sập công ty, mà kéo sập luôn cả tiền nuôi gia đình.
Hai môi trường khác nhau hoàn toàn. Cách làm khác. Cách nghĩ khác. Cả những mối quan hệ cũng khác. Tôi bước ra với tư duy của một nhân viên giỏi, và tôi trả giá cho đúng cái tư duy đó.
10 sai lầm khởi nghiệp tôi đã trả bằng tiền thật
Ngồi ngẫm lại, tôi ghi ra được cả một danh sách. Mỗi lần nhớ là mỗi lần đau. Nhưng tôi kể, để bạn khỏi phải tự mình đâm vào từng cái.
- Làm một mình, ôm hết vì tưởng mình giỏi. Cái gì cũng làm. Tới lúc quá tải thì tuyển người, nhưng lại không tin kết quả của họ. Nhân sự làm không vừa ý, tôi nhảy vô làm cho vừa ý. Việc này khó, để tôi. Việc kia rối, để tôi. Rồi cuối cùng tôi thành nhân viên cho chính nhân viên của mình. Biết tất, làm tất, để rồi mất tất.
- Rủ quá nhiều người giỏi cùng làm. Một dự án của tôi chết vì chuyện này. Toàn người giỏi. Mà ai cũng giỏi thì ai cũng có ý kiến, cũng có cách làm riêng. Công ty lập ra xong, mỗi người một hướng, không phân vai rõ ràng, việc chồng chéo, chẳng tới đâu. Người giỏi thôi chưa đủ. Phải là người giỏi hợp với đúng vị trí mình cần. Có sơ đồ tổ chức trước, rồi mới đi tìm người lắp vào — chứ không phải rủ ồ ạt rồi mới chia việc.
- Không làm chỉnh chu, bài bản từ đầu. Hồi mới khởi nghiệp trong ngành ô tô, vừa nghỉ bank, vốn ít, cái gì cũng tiết kiệm, làm kiểu “thợ đụng” — đụng đâu làm đó. Một anh bạn nhắc tôi một câu tôi nhớ tới giờ: công ty còn nhỏ mà mấy cái lặt vặt đã không làm chỉnh chu, thì lớn lên cũng không làm được, thậm chí không có cơ hội mà lớn. Từ đó tôi chú tâm sửa lại từng thứ nhỏ. Cơ sở vật chất còn thiếu thốn, nhưng nhìn vào thấy ngăn nắp, có cái tâm để trong đó — khách bước vào cũng tin hơn.
- Chọn sai vị trí kinh doanh. Cái này tôi trả giá nặng. Một chi nhánh của Đồ Nghề Tự Chọn, tôi phải đóng cửa chỉ sau 6 tháng khai trương. Tôi tự tin mình có thương hiệu, có cách làm marketing bài bản, mở ở đâu mà chẳng có khách. Tôi sai. Mặt bằng đó khuất, lùi vào trong, hai nhà kế bên che mất, khách đi ngang phải để ý lắm mới thấy bảng hiệu. Trên đầu dây điện chằng chịt, đối diện lại là một trại hòm. Tôi quá tự tin nên phớt lờ hết. Cái mặt bằng đó, tôi tìm hiểu lại, chưa từng có ai thuê qua nổi một năm.
- Thấy mình thích thì tưởng khách cũng thích. Cái này gần như ai mới kinh doanh cũng dính. Thấy cái gì mình mê, mình có nhu cầu, thì đinh ninh người ta cũng vậy. Nhập cả đống hàng về rồi thanh lý bán lỗ, vì khách địa phương không có nhu cầu đó, hoặc giá quá cao so với thu nhập của họ. Sau này tôi bắt bộ phận thu mua phải nghiên cứu trước: coi lượt bán trên sàn thương mại điện tử, đi hỏi vòng vòng các điểm kinh doanh quanh khu vực, hỏi thăm khách. Tốn thời gian, nhưng nhập về là đẩy được hàng đi.
- Bố trí sai người vào sai việc. Thấy bạn này được được, bạn kia được được, rồi giao đại vị trí mà không đánh giá kỹ năng lực. Có một bạn tôi bố trí sai, việc không đạt, bạn tự trách mình yếu kém rồi xin nghỉ. May là tôi ngồi lại tâm sự, bạn nói bạn muốn làm việc khác. Tôi chuyển qua đúng việc đó, kết quả vượt mong đợi, bạn lấy lại được sự tự tin. Nhiều nhân viên nhiệt huyết, muốn cống hiến, nhưng việc không hợp khả năng mà vì trách nhiệm nên không dám từ chối — rồi gánh áp lực không đáng có.
- Tin tưởng giao việc mà không kiểm soát. Một bạn làm với tôi lâu năm, tính tình được, tôi giao hẳn. Lúc đầu trôi chảy, tôi yên tâm, lâu lâu kêu báo cáo một lần. Rồi bạn xin nghỉ, nói việc cá nhân, “em yêu công ty lắm”. Tôi ngậm ngùi chia tay trong tiếc nuối. Tới khi nhận lại công việc, tôi chỉ biết kêu trời — thất thoát, sai sót, tùm lum. Từ đó tôi thuộc lòng một điều: hỏi nhân viên “mọi việc ổn chứ em?” mà nhận lại “dạ ổn hết anh, êm lắm” — thường là đang có chuyện. Kinh doanh là chuỗi ngày xử lý vấn đề liên tục. Khi nào thấy hết vấn đề, là lúc bạn đã nghỉ bán.
- Marketing ngẫu hứng, không mục đích. Thấy người ta chạy quảng cáo rầm rộ, ham, bắt chước làm theo mà không hiểu vì sao họ làm vậy, hành trình khách ra sao, chiến lược thế nào. Chỉ hiểu phần ngọn. Xong chiến dịch thì tiền mất mà không thấy khách đâu. Làm gì cũng phải hiểu từ gốc, có kế hoạch, có mục tiêu, có đo lường.
- Không tách bạch tiền cá nhân và tiền công ty. Lúc mới làm, tôi cũng lộn xộn khoản này. Công ty thiếu thì rút túi riêng đắp vào, dư thì rút ra tiêu. Tới ngày thanh toán hàng, trả công nợ, chẳng thấy tiền đâu. Sau nhiều lần rối, tôi bắt mình tách bạch: dù công ty là của mình, tiền nào phải ra tiền đó. Thậm chí phải định sẵn một điểm dừng — nếu thua tới mức nào thì dẹp, để giữ lại tiền sinh hoạt cho gia đình. Nhiều người cứ lao vào không biết ngưng, cuối cùng sập luôn cả nhà.
- Mở rộng quá sớm khi hệ thống chưa vững. Mở cửa hàng thứ hai khi cửa hàng đầu còn chưa ổn về vận hành, quy trình, nhân sự. Vì sợ lỡ cơ hội, vì muốn làm “trùm”, vì thấy người ta chạy thì mình cũng phải chạy. Rồi thị trường cho một cú đau, phải dẹp. Hãy xem quy trình là tài sản, hệ thống là gốc rễ. Gốc vững thì cây mới lớn. Khách kéo tới ào ào mà trải nghiệm không tốt, phục vụ không xong, thì khách càng đông lại càng sập nhanh.
Bạn để ý không: gần như cái sai nào của tôi cũng mọc ra từ một gốc. Tôi mang cái tư duy “tôi giỏi, tôi biết, để tôi” của một người làm công đi làm chủ.
Mười cái vấp này chỉ là một phần trong những gì tôi nhặt ra được sau nhiều năm. Tôi có ngồi ghi lại đầy đủ hơn — gom thành 101 lời khuyên từ làm thuê sang làm chủ, chia theo 10 chặng đường: từ lúc tỉnh thức, đổi tư duy, tránh cạm bẫy, tới bán hàng, giữ dòng tiền, và xây bản lĩnh đường dài. Mỗi lời khuyên kèm một việc làm được ngay. Nếu bạn muốn cầm sẵn tấm bản đồ đó trước khi bước, tôi để tải về miễn phí ở đây.
5 đòn bẩy giúp bạn đi con đường này đỡ đau hơn
Tôi viết bài này vì tôi đã đứng dậy được, và muốn chỉ bạn mấy điểm tựa đã kéo tôi lên. “Đòn bẩy” nói cho dễ hiểu là dùng sức người khác, tiền người khác, công cụ có sẵn để mình nhẹ gánh mà đi xa hơn.
Trước hết, đổi tư duy trước khi đổi việc. Ba thứ tôi ước mình chuẩn bị sớm: để dành sẵn tiền dự phòng 3–6 tháng để nếu buôn bán chưa thuận thì nhà cũng không đói; ghi ra mình đang thiếu kiến thức gì rồi vừa làm vừa học đúng cái đó, đừng để mất bò mới lo làm chuồng; và chạy theo cái khách cần, đừng chạy theo cái mình thích — nếu điều khách cần lại trúng thứ mình đam mê thì đó là điều tuyệt vời nhất.
Rồi khi đã đứng bằng tư duy làm chủ, tôi dựa vào năm cái đòn bẩy này:
- Đòn bẩy con người. Đừng ôm. Tự làm, rồi tuyển người làm cùng, hỗ trợ họ giỏi lên, giao hẳn việc, tin tưởng nhưng vẫn kiểm soát để can thiệp kịp. Công ty phải là cánh đồng cỏ xanh thì ngựa chiến mới về. Lo xây văn hóa, xây môi trường làm việc trước đã.
- Đòn bẩy tài chính. Có thực mới vực được đạo. Lập kế hoạch đi ngược từ con số tài chính mình muốn. Biết dùng vốn vay có kiểm soát, biết đàm phán để nhà cung cấp cho mình mua trước trả sau. Ngày đầu tôi chẳng được ai cho nợ. Sau hơn 3 năm làm ăn tử tế, có đối tác cho công nợ 60 ngày, có đơn hàng kéo tới 6 tháng.
- Đòn bẩy công nghệ. Phần mềm bán hàng, kế toán, mạng xã hội, và bây giờ là AI. Nó gánh giúp bạn 50%, 80%, có việc gánh luôn 100%. Đừng ngại.
- Đòn bẩy mối quan hệ. Ngày mới mở, tôi tìm ngay trong những người mình quen để tiếp cận, rồi nhờ họ giới thiệu thêm khách. Mạnh dạn đề nghị. Bạn sẽ được đáp lại, nếu bạn thật lòng mong muốn.
- Đòn bẩy đào tạo, cố vấn. Với tôi cái này quý nhất. Học từ người đi trước để làm đúng ngay từ đầu, thay vì cứ làm sai rồi sửa, sửa rồi lại sai. Bạn nghĩ doanh nghiệp mình thử sai được mấy lần? Nhiều lúc tôi bế tắc, hóa ra chỉ vì chưa biết cách làm. Bỏ tiền học là để rút ngắn cái giá đó.
Điều tôi mong bạn mang về
Theo những gì tôi chứng kiến và trải qua, phần đông người khởi nghiệp không trụ nổi vài năm đầu. Tôi không nói vậy để bạn chùn chân. Tôi nói để bạn hiểu: bước ra làm chủ mà mang nguyên tư duy của người làm công, là bạn đang tự xếp mình vào nhóm dễ rơi rụng nhất.
Giỏi chuyên môn là vốn quý. Nhưng nó mới là một mảnh. Muốn đi trọn con đường từ làm thuê sang làm chủ, bạn phải đổi ba thứ cùng lúc: cách nghĩ, cách làm, và những mối quan hệ quanh mình.
Tôi trả những bài học trên bằng tiền, bằng mấy cái cửa hàng phải đóng, bằng những đêm mất ngủ và nóng nảy. Nếu bạn đọc tới đây mà tránh được dù chỉ một trong số đó, thì mấy cái vấp của tôi cũng thành có ích cho ai đó.
Trước khi bạn nộp đơn nghỉ việc, tôi chỉ xin bạn một điều: đừng bước vào kinh doanh bằng sự lãng mạn. Hãy bước vào bằng sự tỉnh táo.
Còn bạn — bạn đang đứng ở đâu trên con đường này? Bạn đang vướng ở cái vấp nào trong mười cái tôi vừa kể? Và nếu ngày mai bạn phải tự lo dòng tiền cho chính mình, bạn đã sẵn sàng tới đâu?
Chúc bạn vững vàng.
Nguyễn Quốc Trung
Về tác giả
Tôi là Nguyễn Quốc Trung — nhà huấn luyện, tư vấn và doanh nhân trong lĩnh vực đào tạo. Tôi chia sẻ những bài học thật về khởi nghiệp, kinh doanh và phát triển bản thân, đúc kết từ chính hành trình xây dựng doanh nghiệp của mình.
Nếu bài viết này chạm đến Bạn, đừng bỏ lỡ bản tin hàng tuần của tôi: mỗi tuần một góc nhìn thật về tư duy, kinh doanh và hành trình từ làm thuê đến làm chủ — gửi thẳng vào hộp thư của Bạn.
👉 Hãy để lại email tại ô đăng ký nhận tin ngay bên dưới ↓ để cùng tôi đi xa hơn!
Give more · Gain more — Cho đi nhiều hơn, để đời mở ra rộng hơn.
