Tôi thuộc thế hệ từng chứng kiến cả nước rủ nhau đi học tin học. Nên khi nghe ai đó nói dùng AI trong công việc nghe ghê gớm quá, xa vời quá, tôi chỉ cười. Vì tôi đã đứng trước một “con quái vật” y như vậy rồi. Không chỉ một lần.
Cái thời người ta gọi là “phổ cập tin học cho toàn dân”. Trước đó, muốn cộng một bảng số, người ta kẻ ô ra giấy, dò từng dòng, bấm máy tính tay. Sai một chỗ là dò lại từ đầu. Rồi bảng tính Excel xuất hiện. Gõ công thức một lần, kéo chuột xuống, cả cột tự nhảy ra con số. Chính xác. Nhanh. Đỡ mất thời gian cho tất cả mọi người.
Tôi còn nhớ cảm giác lần đầu ngồi trước cái bảng tính đó. Vừa lạ, vừa ngợp, vừa háo hức.
Nếu hôm nay bạn nhìn AI mà thấy đúng cảm giác đó — vừa nể, vừa sợ, vừa lo mình bị bỏ lại — thì đọc tiếp đi. Chuyện này tôi coi quen rồi.
Dùng AI trong công việc, hiểu cho đúng thì hết sợ
Nói ngắn gọn cho bạn đỡ mất thời gian: dùng AI trong công việc không có gì đáng sợ. AI chỉ là một công cụ, như bảng tính Excel ngày xưa. Nó khuếch đại kiến thức của bạn, chứ không thay bộ não của bạn. Cách bắt đầu đúng không phải ngồi học cho hết, mà là chọn một việc bạn làm mỗi ngày rồi để nó làm cùng.
Giữ ý đó trong đầu. Phần còn lại của bài này chỉ để kể cho bạn nghe vì sao tôi tin như vậy, và bạn nên bắt đầu thế nào.
Mỗi lần công nghệ đổi, tôi thấy đúng một kịch bản
Khi tôi lớn lên, đi làm, rồi ra làm chủ, công nghệ cứ vài năm lại thay đổi một lần.
Ngày đầu bán hàng, người ta ghi sổ tay. Nhập cái gì, bán cái gì, còn tồn bao nhiêu — nhớ trong đầu, biên vào cuốn sổ. Cuối ngày ngồi cộng, tối về vẫn lo sót. Rồi phần mềm bán hàng ra đời. Bản offline cài trên một cái máy, giúp bao nhiêu người quản lý công việc, quản lý hàng hoá nhanh hơn hẳn. Nhẹ cả cái đầu.
Chưa dừng ở đó. Bước tiếp theo là bản online. Không còn gói trong một cái máy nữa, mà nối nhiều phần mềm lại với nhau, dữ liệu chạy thông từ chỗ này sang chỗ kia, thuận lợi hơn nhiều lần.
Và tôi để ý một điều. Lần nào cũng vậy.
Cứ mỗi lần cái mới xuất hiện, ai cũng bỡ ngỡ. Ai cũng ngại. Có người còn thấy phiền, thấy “đang yên đang lành bày vẽ”. Nhưng rồi cái mới đó lặng lẽ đi vào đời sống. Ít lâu sau, ai cũng dùng. Dùng đến mức quên mất là đã có ngày mình từng sợ nó.
Người đi trước một bước thì khoẻ. Người đứng lại thì bị bỏ xa.
Bạn nhìn quanh mà xem. Hôm nay nhiều người vẫn đang loay hoay ở giai đoạn dùng phần mềm online cho công việc. Một số ít doanh nghiệp nhỏ đã ghép được nhiều phần mềm với nhau để tăng tốc. Còn các doanh nghiệp lớn thì bỏ xa doanh nghiệp nhỏ — không hẳn vì họ nhiều tiền hơn, mà vì họ chịu khai thác hết công nghệ để quản trị và phát triển. Khoảng cách đó không tự nhiên mà có. Nó được nới rộng ra mỗi ngày, bởi người này chịu học, người kia đứng yên.
Rồi ChatGPT tới, và ai cũng từng thần thánh hoá nó
Cuối năm 2022, ChatGPT ra mắt. Ngày 30 tháng 11 năm 2022, nói cho đúng.
Bạn còn nhớ những ngày đó không? Ai cũng thấy lạ lẫm. Ai cũng thấy nó tuyệt vời đến mức khó tin. Người ta đặt câu hỏi tại sao nó làm được, nó lấy đâu ra mà biết lắm thế. Người ta thần thánh hoá nó. Có người còn sợ, nghĩ tới ngày cái máy này thay con người.
Vậy mà cho tới hôm nay, mới hơn ba năm.
Bây giờ ai cũng mở ChatGPT ra dùng như một công cụ bình thường. Tra cứu, học hành, xử lý công việc — y như mọi ứng dụng khác trong điện thoại. Người ta quen rồi. Người ta dùng nó để đẩy nhanh việc của mình, không còn ngồi đó mà trầm trồ nữa.
Đúng cái kịch bản tôi đã thấy hồi Excel. Hồi phần mềm bán hàng. Hồi lên online. Bỡ ngỡ — rồi quen — rồi ai cũng dùng.
Cho nên tôi mới muốn ngồi xuống viết những dòng này cho bạn. Nếu bạn đang thấy AI là cái gì đó cao siêu, đang thấy bối rối, đang thấy mình bị tụt lại — thì khoan lo đã.
Đừng sợ, và cũng đừng FOMO
Đừng sợ, vì AI không phải con quái vật. Nó là một công cụ. Như cái bảng tính năm xưa, như cái phần mềm bán hàng năm nào. Bạn không cần hiểu nó được lập trình ra sao, cũng như bạn chẳng cần biết Excel chạy bằng gì mới gõ được công thức.
Nhưng đừng FOMO. Đừng thấy người ta xài cái này, khoe cái kia là cuống lên chạy theo, trong khi chính mình còn chưa biết nó giúp được gì cho công việc của mình. Chạy theo đám đông mà không có nhận thức thì bạn chỉ tốn thời gian, tốn công sức, rồi chẳng đọng lại gì.
Có một chỗ tôi mong bạn nhớ cho kỹ, vì nhiều người hiểu ngược.
AI không làm bạn giỏi lên. Nó chỉ khuếch đại cái bạn đang có.
Nói cách khác, nó là một cái trợ lý. Một cái trợ lý rất nhanh, rất siêng, nhưng vẫn là trợ lý. Người ra lệnh, người biết mình muốn gì, vẫn phải là bạn. Bộ não của bạn mới là gốc. AI đứng phía sau, giúp bạn làm cái bạn đã nghĩ ra được nhanh hơn, nhiều hơn.
Cho nên thứ tự không được đảo. Phải giỏi việc trước, rồi mới lấy AI nhân tốc độ của việc đó lên. AI giống một con số nhân. Bạn có năng lực thật thì nó nhân đôi, nhân mười. Còn bạn rỗng, không biết mình đang làm gì, thì nó nhân với số không — vẫn ra số không. Đừng lấy sự thông minh của cái máy che cho sự lười biếng của bản thân.
Vậy bắt đầu dùng AI trong công việc từ đâu?
Đây là chỗ tôi thấy nhiều người mắc kẹt. Họ nghĩ phải đi “học AI” cho bài bản đã, học xong mới dám dùng.
Tôi nghĩ ngược lại.
Đừng ngồi học AI như học một môn thi. Hãy dùng nó. Dùng vào ngay chính những công việc bạn làm mỗi ngày. Không cần tìm việc gì cao siêu — lấy đúng cái bạn vẫn làm, cái đang ngốn thời gian của bạn, rồi đưa cho nó làm cùng.
Cứ dám gõ. Gõ một câu hỏi vào, xem nó trả lời ra sao. Chỗ nào hiệu quả thì giữ lại, làm tiếp, nhân nó lên. Chỗ nào chưa được thì bỏ, gõ lại câu khác. Bạn không biết cách dùng à? Thì hỏi thẳng nó. Nó chỉ cho bạn hết. Cái hay của cái trợ lý này là bạn dốt tới đâu nó cũng không cười bạn.
Bạn dám gõ, nó dám trả lời. Bạn không dám gõ, nó nằm im. Vậy thôi.
Mỗi lần bạn gõ là một vòng thử. Thử, giữ cái hay, bỏ cái dở, thử tiếp. Vài vòng như vậy, tự khắc bạn biết dùng. Đó cũng là cách tôi đã làm khi ngồi cả tuần học và làm việc cùng AI — không có ông thầy nào dạy bạn nhanh bằng chính lúc bạn xắn tay vào làm.
Cái giá của việc cứ đứng yên
Tôi không viết bài này để hù bạn. Nhưng tôi cũng không giấu bạn một điều tôi đã tận mắt thấy qua từng đợt công nghệ.
Cái khoảng cách giữa người chịu bước tới và người đứng yên — nó không đứng im. Nó rộng ra. Hồi Excel là vậy. Hồi lên phần mềm, lên online cũng vậy. Doanh nghiệp lớn bỏ xa doanh nghiệp nhỏ, cũng từ cái khoảng cách bị nới ra mỗi ngày đó mà thành.
AI lần này còn nhanh hơn tất cả những lần trước. Cứ để mỗi tháng trôi qua trong sự chần chừ, thì không phải bạn đứng yên đâu. Bạn đang lùi lại, so với những người đã bắt đầu.
Nhưng tin tốt là: điểm bắt đầu không xa như bạn tưởng. Nó nằm ngay trên bàn làm việc của bạn hôm nay.
Một việc nhỏ cho bạn, tuần này
Nếu đọc tới đây mà bạn thấy có lý, tôi mời bạn làm đúng một việc. Nhỏ thôi.
Chậm lại một chút. Nhìn vào công việc của bạn, chọn ra một việc bạn làm đi làm lại mỗi ngày — cái việc quen tay mà ngốn thời gian nhất. Rồi tuần này, dành chút thời gian tìm một ứng dụng AI có thể giúp ngay cho đúng việc đó. Một việc thôi. Đừng ôm hết.
Bắt đầu nhỏ, nhưng bắt đầu thật.
Còn cái việc quen tay ngốn thời gian nhất của bạn mỗi ngày là việc gì? Bạn đã thử đưa nó cho một cái trợ lý không biết mệt làm cùng chưa? Hay bạn vẫn đang đứng ở mép nước, nhìn người ta lội qua trước?
Chúc bạn đủ bình tĩnh để không sợ, và đủ tỉnh táo để không chạy theo đám đông. Cứ đi từng bước chắc.
Nguyễn Quốc Trung
Về tác giả
Tôi là Nguyễn Quốc Trung — nhà huấn luyện, tư vấn và doanh nhân trong lĩnh vực đào tạo. Tôi chia sẻ những bài học thật về khởi nghiệp, kinh doanh và phát triển bản thân, đúc kết từ chính hành trình xây dựng doanh nghiệp của mình.
Nếu bài viết này chạm đến Bạn, đừng bỏ lỡ bản tin hàng tuần của tôi: mỗi tuần một góc nhìn thật về tư duy, kinh doanh và hành trình từ làm thuê đến làm chủ — gửi thẳng vào hộp thư của Bạn.
👉 Hãy để lại email tại ô đăng ký nhận tin ngay bên dưới ↓ để cùng tôi đi xa hơn!
Give more · Gain more — Cho đi nhiều hơn, để đời mở ra rộng hơn.
