Người ta hay đi tìm công thức thành công. Ít ai chịu ngồi đọc cho hết danh sách những nguyên nhân làm người khác trắng tay.
Napoleon Hill làm ngược lại. Trong cuốn Nghĩ Giàu Và Làm Giàu, sau nhiều năm quan sát những người giàu có và cả những người thất bại, ông liệt kê 30 nguyên nhân chính khiến phần lớn con người ta không bao giờ dư dả được. Ông kêu người đọc lấy bút ra, đọc từng dòng, rồi tự chấm điểm mình.
Tôi đọc lại danh sách này và thấy nó vẫn đúng tới hôm nay. Chỉ khác là bây giờ nó xuất hiện trong lớp áo mới: cái điện thoại, cái sàn thương mại điện tử, cái nhóm chốt đơn.
30 nguyên nhân thất bại tài chính mà Napoleon Hill đúc kết được xếp thành bốn nhóm: cách nghĩ và mục tiêu sống, hành động và thói quen, tâm lý và cảm xúc, cách quản lý tiền bạc và các mối quan hệ. Điểm chung của cả 30 là chúng nằm bên trong con người bạn, nên gần như cái nào cũng sửa được, miễn bạn dám gọi đúng tên nó.
Cách đọc bài này cho có ích: đừng đọc như đọc tin. Bạn cầm điện thoại ghi lại số thứ tự của những mục làm bạn thấy nhột. Ba tới năm mục thôi. Đó là bản đồ việc phải làm của bạn trong sáu tháng tới.
Nhóm 1: Về cách nghĩ và mục tiêu sống
1. Nền tảng sinh ra không thuận lợi. Có người sinh ra đã thiếu sức khỏe, thiếu điều kiện, thiếu người dẫn dắt. Hill nói thẳng đây là nguyên nhân duy nhất trong danh sách mà một cá nhân khó tự thay đổi. Cũng có nghĩa là 29 cái còn lại đều nằm trong tay bạn.
2. Thiếu mục đích sống rõ ràng. Không biết mình muốn gì thì làm gì cũng thấy nửa vời. Người không có đích đến sẽ đi theo đích đến của người khác, thường là đi làm công cho ước mơ của họ mà tưởng đó là ước mơ của mình.
3. Thiếu tham vọng vươn lên. Bằng lòng ở mức trung bình là một lựa chọn êm ái. Nhưng người chấp nhận đứng yên ở vạch trung bình thì đừng mong đời mình khác đi, vì cái giá của sự an toàn đó chính là mãi mãi vừa đủ sống.
4. Trình độ học vấn chưa đủ. Hill không nói tới tấm bằng. Ông nói tới việc bạn có chịu học liên tục cái mà nghề của bạn đang đòi hỏi hay không. Nhiều người ngưng học từ lúc rời ghế nhà trường, rồi trách thị trường bạc bẽo.
5. Thiếu kỷ luật với bản thân. Kỷ luật bắt đầu bằng việc làm chủ chính mình: giờ giấc, lời nói, cơn nóng giận, cái điện thoại. Ai không cầm được mình thì cầm được cái gì.
6. Sức khỏe kém. Không ai làm việc lớn được với một cơ thể lúc nào cũng mệt. Ăn không điều độ, ngủ không đủ, không vận động, suy nghĩ tiêu cực triền miên, tất cả rút dần cái vốn quý nhất bạn có.
7. Ảnh hưởng xấu từ môi trường thời thơ ấu. Nhiều nếp nghĩ về tiền bạc được cài vào đầu bạn từ hồi còn nhỏ, qua lời ông bà cha mẹ nói mỗi ngày. Cái nếp đó không tự mất. Người lớn phải chủ động gỡ ra.
Nhóm 2: Về hành động và thói quen
8. Trì hoãn. Chờ đúng thời điểm, chờ đủ vốn, chờ hết dịch, chờ con vào lớp một. Thời điểm hoàn hảo không tới bao giờ. Hill xếp trì hoãn vào nhóm nguyên nhân phổ biến nhất, gần như ai cũng dính.
9. Thiếu kiên trì. Phần đông người ta khởi đầu rất hăng và bỏ cuộc rất sớm. Bắt đầu thì dễ, đi tiếp sau lần thất bại đầu tiên mới là chỗ tách người này với người kia.
10. Tính cách tiêu cực. Không ai muốn hợp tác với người lúc nào cũng than, cũng trách, cũng thấy lỗi ở người khác. Mà tiền thì đi qua tay con người, không đi qua tay cái máy.
11. Thiếu đam mê với công việc đang làm. Làm một việc mình không thấy có nghĩa lý gì thì làm bao nhiêu năm cũng chỉ ở mức tạm được. Khách hàng cảm nhận được điều đó, dù bạn có cố giấu.
12. Không chịu hợp tác với người khác. Ôm hết mọi việc, không tin ai, không chia phần cho ai. Kiểu làm này giữ được cái tôi nhưng chặn luôn đường lớn, vì việc lớn nào cũng cần nhiều người.
13. Có tiền và quyền không do công sức mình. Tiền tới quá dễ, do thừa kế hay do may mắn, thường đi rất nhanh. Người chưa từng trả giá để kiếm ra đồng tiền thì cũng chưa học được cách giữ nó.
14. Thiếu quyết đoán. Người thành công quyết nhanh và đổi ý chậm. Người thất bại thì ngược lại, quyết rất lâu rồi đổi ý xoành xoạch theo lời bàn ra tán vào.
15. Thiếu tập trung, ôm quá nhiều việc một lúc. Rải sức ra năm bảy hướng thì hướng nào cũng dở dang. Dồn sức vào một việc đủ lâu để nó ra kết quả, đó là điều hầu hết người bận rộn không làm được.
Nhóm 3: Về tâm lý và cảm xúc
16. Sáu nỗi sợ cơ bản. Sợ nghèo, sợ bị chỉ trích, sợ ốm đau, sợ mất tình yêu, sợ già, sợ cái kết của đời người. Hill cho rằng phải gọi tên được nỗi sợ đang cầm cương mình thì mới mong gỡ ra được.
17. Chọn sai bạn đời. Người nằm cạnh bạn mỗi tối ảnh hưởng tới quyết định của bạn nhiều hơn bất kỳ ai. Một mái nhà không đồng lòng thì công việc bên ngoài khó mà yên.
18. Quá thận trọng hoặc liều lĩnh mù quáng. Hai thái cực đều dẫn tới một chỗ. Người không dám làm gì thì không có gì, người nhắm mắt lao vào thì mất sạch. Đường đi nằm ở giữa: dám làm, nhưng tính trước phần thua.
19. Chọn sai đối tác kinh doanh. Nhiều cuộc làm ăn tan vỡ không phải vì thị trường, mà vì chọn nhầm người đứng chung tên. Chọn người trước, chọn việc sau.
20. Niềm tin mù quáng và thành kiến. Tin vào điều gì đó mà không cần bằng chứng, hoặc gạt phăng cái mới chỉ vì nó khác điều mình quen. Cái đầu đóng lại thì cơ hội cũng đi ngang qua mà không dừng.
21. Chọn sai nghề. Làm một nghề mình không hợp, không thích, chỉ vì nó ổn định hoặc vì cha mẹ muốn vậy. Mỗi ngày đi làm là mỗi ngày mài mòn dần chính mình.
Nhóm 4: Về quản lý tiền bạc và các mối quan hệ
22. Tiêu xài không kiểm soát. Kiếm được bao nhiêu tiêu hết bấy nhiêu, thu nhập tăng thì mức sống tăng theo. Người không giữ lại được đồng nào thì không bao giờ có vốn để làm việc lớn hơn.
23. Thiếu nhiệt huyết. Nhiệt huyết là thứ lan được. Người bán hàng có lửa nói chuyện năm phút khách đã muốn nghe tiếp. Người nguội lạnh thì nói cả buổi cũng không ai nhớ.
24. Không trung thực. Gian dối có thể cho bạn một vài chuyến hàng lời hơn. Nhưng nó lấy đi thứ đắt nhất trong kinh doanh là chữ tín, mà chữ tín mất rồi thì mua lại rất khó.
25. Kiêu ngạo và tự mãn. Vừa được vài phần thắng đã thấy mình hơn người. Người tự mãn ngưng học, ngưng hỏi, ngưng nghe. Sau đó thị trường sẽ dạy lại bài đó, học phí thường rất cao.
26. Đoán mò thay vì tìm sự thật. Nhiều người quyết định bằng cảm giác và tin đồn, ngại bỏ công đi hỏi cho ra lẽ. Đi tìm dữ liệu thật mất vài ngày, đoán sai mất vài năm.
27. Thiếu vốn hoặc quản lý vốn kém. Vào cuộc mà không chừa phần dự phòng cho những tháng chưa có lời. Nhiều mô hình đúng vẫn phải dừng giữa chừng chỉ vì hết tiền trước khi kịp hòa vốn.
28. Không kiểm soát được ham muốn. Ăn uống, nhậu nhẹt, chuyện tình cảm, cờ bạc. Những thứ này ngốn thời gian, sức khỏe và tiền bạc nhiều hơn bạn nghĩ, mà lại lấy mất sự tỉnh táo đúng lúc bạn cần nó nhất.
29. Muốn giàu nhanh bằng đường tắt. Cái bẫy này thời nào cũng có, chỉ đổi tên gọi. Ai hứa với bạn một con đường không cần làm mà vẫn có tiền, người đó đang chuẩn bị lấy tiền của bạn.
30. Sợ lời phê bình. Nhiều người có ý tưởng hay nhưng không dám bắt đầu, chỉ vì sợ người ta cười. Rồi họ sống cả đời theo tiêu chuẩn của những người chẳng bao giờ trả tiền cho họ.
Rồi giờ làm gì với danh sách này
Đọc xong 30 mục, đa số người ta gật gù rồi lướt qua bài khác. Vài ngày sau không nhớ gì.
Muốn nó thành việc, bạn làm ba bước này:
- Khoanh 3 mục nhột nhất. Đừng khoanh 10 mục, khoanh nhiều bằng không khoanh.
- Chọn 1 mục để sửa trước. Mục nào sửa được bằng hành động cụ thể trong tuần này thì ưu tiên.
- Nhờ một người thân soi giúp. Người ngoài thường thấy điểm mù của bạn rõ hơn chính bạn.
Điều tôi thấy đắt nhất ở danh sách này không phải con số 30. Mà là chỗ Hill xếp nguyên nhân nằm ngoài tầm tay bạn chỉ đúng một mục, còn 29 mục kia đều là chuyện bạn tự chọn mỗi ngày. Nghĩa là phần lớn kết quả tài chính của một người, người đó có quyền can thiệp.
Nếu bạn đang trong giai đoạn tự soi lại mình, đọc thêm hai bài này của tôi: 10 sai lầm tôi trả bằng tiền khi từ làm thuê bước sang làm chủ và Không có công việc nào ổn định, chỉ kỹ năng tạo ra ổn định thật sự. Bản gốc danh sách nằm ở phần cuối cuốn Nghĩ Giàu Và Làm Giàu, bạn nào muốn tra lại nguyên văn có thể tìm ở Napoleon Hill Foundation.
Bài này là chia sẻ trải nghiệm và cách tôi đọc một cuốn sách, không phải lời khuyên tài chính hay đầu tư. Hoàn cảnh mỗi người mỗi khác, bạn cân nhắc theo tình hình của mình, cần thì hỏi thêm người có chuyên môn.
Tôi cũng từng nằm trong danh sách này, có mục còn nằm tới bây giờ. Không ai sạch hết 30 mục cả.
Bạn đọc tới đây, mục số mấy làm bạn dừng lại lâu nhất? Bạn đã biết nó có trong người mình từ lúc nào chưa? Và bạn định để nó ở đó thêm bao lâu nữa?
Chúc bạn một tuần tỉnh táo và nhẹ lòng.
Nguyễn Quốc Trung
Về tác giả
Tôi là Nguyễn Quốc Trung, nhà huấn luyện, tư vấn và doanh nhân trong lĩnh vực đào tạo. Tôi chia sẻ những bài học thật về khởi nghiệp, kinh doanh và phát triển bản thân, đúc kết từ chính hành trình xây dựng doanh nghiệp của mình.
Nếu bài viết này chạm đến Bạn, đừng bỏ lỡ bản tin hàng tuần của tôi: mỗi tuần một góc nhìn thật về tư duy, kinh doanh và hành trình từ làm thuê đến làm chủ, gửi thẳng vào hộp thư của Bạn.
👉 Hãy để lại email tại ô đăng ký nhận tin ngay bên dưới ↓ để cùng tôi đi xa hơn!
Give more · Gain more. Cho đi nhiều hơn, để đời mở ra rộng hơn.
