Ngày tôi báo tin đậu vào làm ngân hàng, cả nhà tôi mừng. Tôi cũng mừng tột độ, nôn nao chờ tới ngày được khoác áo sơ mi, đeo thẻ tên đi làm. Với một đứa con miền Tây, câu “con làm ngân hàng” nghe chắc nịch như một tấm vé vào đời an toàn.
Năm đó tôi tin chắc mình đã chạm được hai chữ “ổn định”. Chỉ vài năm sau, chính hai chữ đó làm tôi tỉnh ngủ.
Vì sao không có công việc ổn định nào là thật sự ổn định?
Không có công việc ổn định nào là thật sự ổn định, vì nó luôn nằm trong tay người khác: sếp, công ty, thị trường, và bây giờ là cả AI. Cái người ta trao cho bạn thì người ta lấy lại được. Chỉ kỹ năng tạo ra ổn định thật sự, bởi nó nằm trong đầu và đôi tay bạn, không ai tước đi được.
Tôi mất gần chục năm và vài lần trắng tay mới hiểu được câu ngắn ngủi đó. Hôm nay tôi kể lại cho bạn, để bạn đỡ phải trả cái giá y như tôi.
Tôi vào ngân hàng năm 2012, khi mới ngoài hai mươi. Mấy năm đầu tôi làm rất hăng, chịu khó, nên cũng leo được vài nấc, thu nhập tốt dần lên. Lương đều mỗi tháng, có bảo hiểm, có lộ trình rõ ràng, có cái danh để về quê nói cho oai. Nếu có một định nghĩa “ổn định” kiểu mẫu, thì hồi đó tôi đang cầm nó trong tay.
Vậy mà ngồi trên cái ghế nhiều người mơ ước, tôi lại thấy trong lòng nhạt dần. Không còn cái háo hức của ngày đầu đi làm. Tôi bắt đầu tự hỏi: cái mình đang giữ, thật ra là ổn định, hay chỉ là một chỗ ngồi êm khiến mình quên mất là mình đang ngồi yên?
Thế hệ mình đã hiểu “ổn định” sai chỗ nào
Tôi sinh năm 1987, đúng thế hệ được dạy rằng ổn định là: lương đều đều mỗi tháng, đủ bảo hiểm, có lương hưu, và quan trọng nhất là rất khó bị cho nghỉ. Thế là chúng ta lao đi tìm một cái ghế trong công ty lớn, cơ quan nhà nước, rồi bám vào đó như bám vào phao.
Có người bỏ ra vài trăm triệu để đổi lấy một chỗ làm “ổn định” lương vài triệu một tháng. Họ nghĩ mình đang mua sự an toàn. Thật ra họ đang trả tiền để được đứng yên.
Nhưng thời buổi này, đứng yên là lùi. Vài năm gần đây, chuyện tinh giản bộ máy, cắt giảm biên chế diễn ra khắp nơi. Người mới vào bị cắt đã đành, có người gắn bó với cơ quan hơn hai mươi năm vẫn ngỡ ngàng thấy tên mình trong danh sách. Cái ghế họ tưởng là bê tông, hóa ra là cát.
Và đó mới là con người cắt con người. Còn một cái “sếp” khác đang tới, lạnh hơn nhiều: máy móc. Báo cáo Tương lai Việc làm của Diễn đàn Kinh tế Thế giới ước tính khoảng 44% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ bị xáo trộn chỉ trong 5 năm. Nghĩa là cái bạn giỏi hôm nay, vài năm nữa có thể không còn ai cần. Một công việc bám vào kỹ năng đang lỗi thời thì “ổn định” ở chỗ nào?
Sự thật thứ nhất: cái ghế đó là do bạn tự chọn
Khi tôi quyết định rời ngân hàng, tôi ngồi lại tự hỏi mình mấy câu.
Ai đã ép tôi nộp đơn vào ngân hàng? Ai đã ép tôi ký hợp đồng lao động? Ai đã ép tôi ở lại suốt từng ấy năm? Không ai cả. Là tôi. Là chính tôi lựa chọn.
Đó là cú thức tỉnh đầu tiên. Cái cảm giác “bị kẹt” mà tôi hay đổ cho công ty, cho sếp, cho hoàn cảnh, thật ra không ai gắn vào người tôi. Tôi tự bước vào, rồi tự ở lại. Ngày tôi nhận ra điều đó cũng là ngày tôi biết mình có quyền bước ra. Cái ghế ổn định không nhốt ai. Chính nỗi sợ mất nó mới nhốt.
Tôi rời ngân hàng năm 2017. Một quyết định mà hồi đó tôi thấy nhẹ nhàng hơn nhiều người, vì tôi tự nhủ: lỡ ra ngoài thất bại, với trình độ và kiến thức có sẵn, tôi vẫn xin đi làm lại được. Chính cái kỹ năng đã học được cho tôi đường lui. Cái ghế thì không.
Sự thật thứ hai: ra khỏi “cái lồng” mới biết nó chưa từng là lồng
Tôi từng nghĩ nghỉ ngân hàng là “thoát”. Bước ra rồi tôi mới hiểu ngân hàng chưa bao giờ là cái lồng.
Ra ngoài, không còn KPI tháng. Nhưng có KPI sống còn từng ngày. Không còn sếp. Nhưng có thị trường, có khách hàng, có dòng tiền, toàn những ông chủ khó tính hơn sếp cũ gấp nhiều lần. Không còn lương cố định. Nhưng mỗi quyết định sai đều trả bằng tiền thật, thời gian thật, có khi bằng cả danh dự.
Tháng đầu tiên rời ngân hàng, tôi cùng bốn người bạn hùn vốn mở một công ty xây dựng. Năm anh em, mỗi người một ý về việc bán cho ai, làm cái gì. Vài tháng sau công ty tan. Bài học đầu tiên của đời làm chủ, tôi trả bằng tiền và bằng vài mối quan hệ. Sau đó tôi mở gara ô tô ở Cần Thơ, rồi năm 2020 lập Đồ Nghề Tự Chọn, bán lẻ dụng cụ, máy móc.
Điều tôi nhận ra ở khúc này: ra ngoài, điểm yếu của bạn không mất đi. Nếu trong ngân hàng bạn làm việc thiếu chủ động, ngại trách nhiệm, làm vừa đủ để không bị nhắc tên, thì ra ngoài những điểm yếu đó không biến mất. Nó chỉ lộ rõ hơn, nhanh hơn và đau hơn. Cái ghế công ty che được nhiều thứ. Thị trường thì không che cho ai.
Sự thật thứ ba: công việc bị lấy đi, kỹ năng thì không
Cuối năm 2022, tôi bước vào khúc tối nhất. Một chi nhánh sụp. Nhân sự từ hơn chục người rơi xuống còn hai. Tôi mất tiền, mất người, mất cả một phần niềm tin vào chính mình. Có những đêm tôi ngồi tính, không biết mình còn trụ được bao lâu.
Nhưng chính lúc trắng tay đó, tôi mới thấy rõ thứ duy nhất không ai lấy được của mình là gì.
Ngân hàng, cái nơi tôi rời đi, hóa ra đã trả cho tôi một món lớn hơn tiền lương rất nhiều. Nó cho tôi kỹ năng bán hàng, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng quản trị rủi ro, kỹ năng làm việc với con người và với tiền bạc. Cái ghế trong ngân hàng tôi đã bỏ lại từ lâu. Nhưng mấy cái kỹ năng đó thì còn nguyên, và chính nó dựng tôi dậy.
Tôi dùng đúng bộ kỹ năng cũ để làm lại từ đầu. Năm 2024, cửa hàng phục hồi: khách tăng gấp ba, doanh thu gấp hai lần rưỡi. Tính tới cuối năm 2025, Đồ Nghề Tự Chọn đã phục vụ hơn 50.000 khách. Cuốn sách tôi viết ra từ những gì mình trải, “Marketing Bán Lẻ Đa Kênh”, tới nay đã tới tay gần 10.000 người đọc.
Tôi không kể mấy con số này để khoe. Tôi kể để bạn thấy một điều: cái công việc ngân hàng năm xưa, người ta có thể thu lại bất cứ lúc nào. Nhưng những gì nó dạy tôi làm được thì đã thành của tôi. Đó là lúc tôi tin chắc: chỉ kỹ năng tạo ra ổn định thật sự.
Đặt “công việc” và “kỹ năng” lên bàn cân
Có một dạo tôi ngồi kẻ cho mình một cái bảng, chia đôi tờ giấy, để nhìn cho rõ mình đang đặt cược đời mình vào bên nào.
| Khi bạn dựa vào CÔNG VIỆC | Khi bạn dựa vào KỸ NĂNG |
|---|---|
| Phụ thuộc vào quyết định của sếp và công ty | Thuộc về bạn 100%, không ai lấy đi được |
| Bị giới hạn bởi tuổi, tới hạn thì phải nghỉ | Càng làm càng giỏi, làm tới già vẫn còn giá trị |
| Một biến động kinh tế là lung lay, dễ bị máy thay | Đổi nghề, đổi thời cuộc vẫn mang theo được |
| Một việc là một nguồn thu, mất việc là mất tất cả | Một kỹ năng mở ra nhiều cách kiếm sống |
Nhìn cái bảng đó xong, tôi hết dám gọi công việc lương tháng là “ổn định”. Nó là một nguồn thu nhập, một chỗ tốt để học nghề, chấm hết. Coi nó là bến đỗ cuối đời thì mới là liều.
Đầu tư vào kỹ năng tạo ra ổn định là đầu tư vào cái gì?
Bạn đừng nghĩ kỹ năng là thứ gì cao siêu. Nó là những cái rất đời: biết bán một món hàng, biết nói cho người ta hiểu và tin, biết viết một bài cho ra hồn, biết nhìn con số để không tay trắng, biết dùng mấy công cụ mới như AI để làm một mình bằng năm người.
Cái hay của kỹ năng là nó cộng dồn. Tiền lương xài hết là hết. Còn một kỹ năng bạn mài hôm nay, sang năm nó vẫn ở đó, lại đẻ thêm ra kỹ năng khác. Người có nghề trong tay thì đi đâu cũng sống được, mất chỗ này dựng lại chỗ kia. Đó mới là thứ đáng gọi là ổn định.
Tôi biết đọc tới đây nhiều bạn sẽ gờn gợn hai chữ tiền bạc. Bỏ cái lương đều để đi mài nghề, sống bằng gì? Tôi từng sợ y như bạn. Nhưng sau này tôi rút ra một điều: nỗi sợ tài chính hầu như luôn to hơn con số tài chính thật. Khi chưa ngồi xuống tính, bạn tưởng mình chỉ trụ được một tháng. Tính ra rồi, có khi là bảy. Nỗi sợ trong đầu bao giờ cũng phóng đại hơn cái bảng tính trên giấy.
Và tôi không hề bảo bạn sáng mai nộp đơn nghỉ việc. Ngược lại là khác. Hãy giữ công việc như một cái lưới đỡ, rồi từ trong đó âm thầm mài một cái nghề cho thật sắc. Tới một ngày cái nghề đó nuôi được bạn, thì bạn đi hay ở là quyền của bạn, không còn là nỗi sợ nữa. Nếu bạn muốn có một lối đi từng bước cho chuyện này, tôi đã kể khá kỹ trong lộ trình khởi nghiệp 90 ngày, để bạn nhảy có lưới chứ không nhảy liều.
Nếu bạn còn đang phân vân giữa đi và ở, đọc thêm năm sự thật khi bỏ việc ổn định để khởi nghiệp và ba ảo giác về “ổn định” đang giữ chân bạn. Còn nếu sáng nào bạn cũng thấy uể oải cắp cặp đi làm, thử soi lại mình trong năm dấu hiệu bạn đang kẹt trong bẫy tiền lương.
Tấm bản đồ tôi để sẵn cho bạn
Mấy điều tôi kể với bạn hôm nay mới chỉ là vài lát cắt. Cả chặng đường từ một người đi làm công tới chỗ tự đứng được trên đôi chân mình, tôi có ngồi ghi lại đầy đủ hơn, gom thành cuốn 101 lời khuyên từ làm thuê sang làm chủ, chia theo 10 chặng: từ lúc tỉnh thức, đổi cách nghĩ, tránh cạm bẫy, tới bán hàng, giữ dòng tiền và xây bản lĩnh.
Nó không phải một giấc mơ vẽ ra cho đẹp. Nó là tấm bản đồ tôi tự đi, tự vấp, rồi vẽ lại cho bạn đỡ lạc. Nếu bạn muốn cầm sẵn nó trước khi bước, tôi để bạn tải về miễn phí ở đây.
Điều tôi mong bạn mang theo
Tôi đã đi hết một vòng: từ đứa con hãnh diện vì “làm ngân hàng”, tới người đàn ông ngồi trong đống đổ nát của công ty mình. Cái mất đi là công việc, là chức danh, là mấy thứ tôi từng tưởng là điểm tựa. Cái ở lại, và cái kéo tôi đứng dậy, là kỹ năng.
Nên nếu hôm nay bạn đang bám vào một chỗ làm chỉ vì nó “ổn định”, tôi mong bạn dừng lại một chút và hỏi lại lòng mình.
Cái bạn đang giữ, là ổn định thật, hay chỉ là một chỗ ngồi êm? Nếu ngày mai chỗ ngồi đó bị rút đi, trong tay bạn còn lại nghề gì để đứng dậy? Và bao lâu rồi bạn chưa mài thêm cho mình một kỹ năng mới?
Tôi cũng từng đứng đúng chỗ bạn đang đứng. Đứng lâu hơn mình nên đứng. Mong bạn tỉnh sớm hơn tôi một nhịp. Chúc bạn đủ can đảm để bắt đầu mài cái nghề của riêng mình, ngay từ hôm nay.
Nguyễn Quốc Trung
Về tác giả
Tôi là Nguyễn Quốc Trung — nhà huấn luyện, tư vấn và doanh nhân trong lĩnh vực đào tạo. Tôi chia sẻ những bài học thật về khởi nghiệp, kinh doanh và phát triển bản thân, đúc kết từ chính hành trình xây dựng doanh nghiệp của mình.
Nếu bài viết này chạm đến Bạn, đừng bỏ lỡ bản tin hàng tuần của tôi: mỗi tuần một góc nhìn thật về tư duy, kinh doanh và hành trình từ làm thuê đến làm chủ — gửi thẳng vào hộp thư của Bạn.
👉 Hãy để lại email tại ô đăng ký nhận tin ngay bên dưới ↓ để cùng tôi đi xa hơn!
Give more · Gain more — Cho đi nhiều hơn, để đời mở ra rộng hơn.
