Mấy hôm nay có một bài báo trên Tuổi Trẻ khiến tôi suy nghĩ mãi. Bài viết về những người ở tuổi 35 đến 45 đang rất chật vật đi xin việc. Đọc xong, tôi không nghĩ nhiều về những người trong bài. Tôi nghĩ về bạn. Người còn dưới 30.
Nếu bạn đang nghĩ chuyện thất nghiệp tuổi 35 là chuyện xa vời của người khác, tôi mong bạn đọc hết bài này. Vì sự thật rất giản dị. Tương lai của bạn không được quyết định vào năm bạn 35 tuổi. Nó đang được viết từng ngày, từ chính hôm nay, bằng thái độ sống, cách bạn làm việc, cách bạn học, và cách bạn chọn người để đi cùng.
Bài này được viết ra để bạn nhìn rõ con đường phía trước, rồi chủ động chuẩn bị khi vẫn còn thừa thời gian.
Thất nghiệp tuổi 35 không phải chuyện của riêng họ
Bài báo kể về một anh 38 tuổi, từng là trưởng phòng kinh doanh, đường sự nghiệp đang rất suôn sẻ. Rồi một ngày anh rơi vào làn sóng sa thải. Ban đầu anh không lo. Anh nghĩ với kinh nghiệm của mình, một hai tháng là có việc mới.
Nhưng nhiều tuần trôi qua, anh đều đặn gửi CV, tuần này qua tuần khác. Có nơi im lặng. Có nơi phỏng vấn hai ba vòng rồi báo trượt. Vài nhà tuyển dụng nói thẳng rằng họ ưu tiên các bạn trẻ hơn. Có hôm sợ người ta để ý, anh vẫn mặc áo sơ mi, ngồi vào bàn như thể mình vẫn đang đi làm.
Bài còn kể về một chị 35 tuổi, đang là giáo viên aerobic thì gặp biến cố sức khỏe. Sau ca phẫu thuật, chị mất ba bốn tháng hồi phục, rồi rất khó quay lại nghề cũ vì công việc đòi hỏi vận động nhiều. Chị đành đi tìm việc mới, cũng rải hồ sơ, cũng chờ đợi trong áp lực. Cuối cùng chị vào bán hàng cho một công ty mỹ phẩm, thu nhập thấp hơn hẳn ngày xưa, nhiều hôm hơn mười giờ đêm mới về tới nhà.
Bạn để ý giúp tôi một điều.
Hai con người đó không hề kém cỏi. Một người từng là trưởng phòng. Một người từng là giáo viên giỏi nghề. Họ giỏi, họ không thiếu năng lực. Vậy mà thị trường vẫn quay lưng. Nỗi lo thất nghiệp tuổi 35 vì thế không phải chuyện của riêng ai. Nó là tấm gương soi thẳng vào tương lai của bất kỳ ai hôm nay sống mà không chuẩn bị.
Vì sao người giỏi vẫn bị đào thải?
Là lúc họ bước vào một thị trường đã thay đổi, trong khi trong tay vẫn cầm bộ kỹ năng và lối nghĩ của mười năm trước.
Thế giới ngoài kia chạy rất nhanh. Công nghệ mỗi năm một khác. AI hôm qua còn lạ lẫm, hôm nay đã len vào từng công việc. Người dừng học mười năm không phải đứng yên. Họ đang lùi lại, so với một thị trường vẫn tiến về phía trước mỗi ngày.
Một chuyên gia nhân sự trong bài báo nói rằng nhiều nơi e ngại tuyển người 35 đến 45 tuổi, vì sợ họ quen lối mòn, ngại thay đổi, chưa rành công nghệ. Cô ấy cũng nói ngay đó chỉ là định kiến, không đúng với tất cả mọi người ở tuổi này. Nhưng định kiến thì vẫn tồn tại ngoài kia. Và người đi xin việc là người phải gánh nó trên vai. Nói cho cùng, không có công việc nào ổn định, chỉ có kỹ năng mới tạo ra ổn định thật sự.
Cho nên câu hỏi thật ra không phải tuổi 35 có bị đào thải không. Câu hỏi thật là: đến năm 35 tuổi, bạn sẽ là người mang định kiến đó, hay là người khiến nhà tuyển dụng phải phá bỏ định kiến để giữ bạn lại?
Tương lai của bạn đang được viết từ hôm nay
Người trẻ hay nghĩ tương lai là chuyện của sau này. Còn hôm nay thì cứ sống đã, tính sau. Nhưng cái ngày sau này đó không tự nhiên tử tế với ai. Nó chỉ tử tế với người đã âm thầm chuẩn bị cho nó.
Biết rõ tương lai có thể khắc nghiệt như câu chuyện trên, để làm gì? Để bạn chọn lại thái độ ngay từ bây giờ.
Thái độ sống, là bạn giữ sức khỏe, giữ tinh thần, không đốt tuổi trẻ của mình một cách vô thức. Thái độ làm việc, là bạn làm tử tế, làm có trách nhiệm, xem mỗi việc là một lần rèn nghề chứ không chỉ để lấy lương. Thái độ học tập, là bạn coi việc học như ăn cơm mỗi ngày, không đợi ai bắt. Và thái độ kết nối, là bạn chủ động xây những mối quan hệ tốt, thay vì để mặc cho may rủi.
Bốn thái độ đó, cộng dồn qua mười năm, chính là con người bạn ở tuổi 35. Không có phép màu nào ở đó cả. Chỉ có kết quả của những lựa chọn nhỏ bạn làm hôm nay, lặp lại đủ lâu.
Tuổi tác không chỉ là điểm yếu, nó còn là lợi thế
Đọc tới đây có thể bạn nghĩ tuổi tác là một bất lợi. Đúng, nhưng chỉ đúng một nửa.
Càng nhiều tuổi, người ta càng dễ bị đóng khung. Quen cách làm cũ. Ngại học lại từ đầu. Ngại để một người trẻ hơn chỉ cho mình. Rồi cơm áo, con cái, trách nhiệm gia đình khiến người ta khó liều, khó thử cái mới. Đó là mặt bất lợi, có thật, không cần né tránh.
Nhưng còn một nửa kia, ít người nói tới. Tuổi tác là cả một kho báu.
Người đi trước có kinh nghiệm thật, thứ không sách vở nào dạy nổi. Họ có những bài học phải trả giá bằng thất bại mới có được. Họ có sự điềm tĩnh khi khủng hoảng ập tới, vì đã từng đi qua vài lần rồi. Và họ có một mạng lưới quan hệ mà người trẻ chưa kịp xây trong ngày một ngày hai. Đó là những lợi thế mà tiền không mua được, chỉ thời gian mới cho được.
Chính bài báo cũng nhắc rằng nhà tuyển dụng ngày nay rất quý những người lớn tuổi mà vẫn giữ thái độ tích cực, biết lắng nghe, sẵn sàng học từ đồng nghiệp trẻ. Nghĩa là cái quyết định không phải con số trên căn cước. Là bạn mang tuổi tác của mình theo kiểu nào. Kinh nghiệm mà đi kèm sự cởi mở, đó là báu vật. Kinh nghiệm mà đi kèm sự cứng nhắc, đó là gánh nặng. Bạn chọn nuôi cái nào, bắt đầu từ hôm nay.
Ba chìa khóa để không bị bỏ lại phía sau
Nếu chỉ được trao cho bạn đúng ba điều trước khi bạn bước vào mười năm tới, tôi sẽ trao ba chìa khóa này.
1. Học tập trọn đời, đừng để tấm bằng là điểm dừng
Tấm bằng đại học chỉ chứng minh bạn học được tới hôm nhận bằng. Sau đó, thế giới vẫn đổi thay mà không chờ ai.
Người bị đào thải hiếm khi là người dốt. Thường là người ngừng học. Cho nên hãy biến việc học thành một thói quen nhỏ mỗi ngày. Một chương sách. Một kỹ năng mới. Một công cụ mới. Không cần to tát, chỉ cần đều.
Riêng với công nghệ và AI, đừng sợ nó, hãy làm bạn với nó sớm. Mười năm nữa, biết dùng AI sẽ là chuyện hiển nhiên như biết dùng máy tính hôm nay. Người học sớm không giỏi hơn người khác về đầu óc. Họ chỉ đỡ hụt hơi hơn khi cả thị trường chuyển mình.
2. Phát triển bản thân như tài sản quý nhất bạn có
Chúng ta chăm chút cho chiếc điện thoại, chiếc xe, mà quên mất tài sản lớn nhất đời mình là chính mình. Tôi từng viết riêng một bài về điều này, rằng tài sản lớn nhất của bạn không nằm ngoài kia, mà nằm ở chính con người bạn.
Sức khỏe, cách nghĩ, khả năng ăn nói, khả năng thích nghi khi mọi thứ đổi thay. Đó mới là những thứ đi theo bạn suốt đời và không ai lấy đi được. Công ty có thể cho bạn nghỉ. Thị trường có thể quay lưng. Nhưng con người bạn đã rèn thì còn mãi đó.
Bạn dưới 30 đang cầm trong tay thứ mà người 40 tuổi thèm muốn nhất. Đó là thời gian và sức trẻ. Đừng tiêu nó một cách vô thức vào những thứ mười năm sau bạn không nhớ nổi.
3. Luôn bám sát những người giỏi hơn mình
Đây là điều tôi tâm đắc nhất trong ba điều.
Người ta hay nói bạn là trung bình cộng của những người bạn ở cạnh nhiều nhất. Tôi tin điều đó, vì tôi đã thấy nó đúng trên chính đời mình. Bạn ngồi cạnh ai đủ lâu, bạn sẽ nghĩ giống họ, làm giống họ, và tới gần chỗ họ đang đứng.
Tôi tin nhiều cơ hội tốt trong đời không đến từ một tin tuyển dụng, mà đến từ những mối quan hệ. Người ta giới thiệu nhau, tin tưởng nhau, kéo nhau đi lên. Cho nên hãy chủ động tìm đến người giỏi hơn mình. Học từ họ. Giúp đỡ họ. Ở lại trong quỹ đạo của họ. Một người thầy tốt, một cộng đồng tốt, có thể rút ngắn cho bạn cả chục năm dò đường trong bóng tối.
Cái giá của việc cứ để mọi thứ nguyên như cũ
Tôi từng nhiều năm làm trong ngành ngân hàng, rồi rẽ sang con đường kinh doanh, và đi cùng rất nhiều anh chị em chủ doanh nghiệp trên hành trình của họ. Nhìn lại chặng đường đã qua, tôi thấy rõ một điều. Những năm tháng tuổi trẻ của tôi quý hơn tôi tưởng rất nhiều.
Cái giá của việc không chuẩn bị thường không đến ngay hôm nay. Nó đến rất muộn, đúng vào lúc bạn khó xoay xở nhất. Lúc trên vai đã là gia đình, con cái, trách nhiệm. Lúc thị trường không còn kiên nhẫn chờ bạn nữa.
Những người trong bài báo không phải họ chọn sai vào năm 35 tuổi. Họ chỉ chưa kịp chuẩn bị từ năm 25. Khoảng cách giữa chật vật và vững vàng, nhiều khi chỉ là mười năm của những thói quen nhỏ, làm sớm hay làm muộn. Bạn có thể đọc thêm bài báo gốc trên Tuổi Trẻ để thấy rõ hơn bức tranh này.
Bạn thì may mắn hơn họ. Bạn vẫn đang ở tuổi đó. Cả quãng đường phía trước vẫn còn nguyên để bạn viết bằng tay mình.
Nên tối nay, trước khi ngủ, bạn thử ngồi yên và tự hỏi mình ba câu. Năm nay, mình sẽ học thêm kỹ năng gì để mười năm nữa không bị bỏ lại? Có người nào giỏi hơn mà tháng này mình có thể chủ động kết nối và học hỏi? Và mình đang đối xử với sức khỏe, thời gian của mình như một tài sản quý, hay như một thứ dùng bao nhiêu cũng được?
Bạn sẽ trả lời ba câu đó thế nào? Và quan trọng hơn, ngày mai bạn sẽ bắt đầu từ câu nào trước?
Về tác giả
Tôi là Nguyễn Quốc Trung — nhà huấn luyện, tư vấn và doanh nhân trong lĩnh vực đào tạo. Tôi chia sẻ những bài học thật về khởi nghiệp, kinh doanh và phát triển bản thân, đúc kết từ chính hành trình xây dựng doanh nghiệp của mình.
Nếu bài viết này chạm đến Bạn, đừng bỏ lỡ bản tin hàng tuần của tôi: mỗi tuần một góc nhìn thật về tư duy, kinh doanh và hành trình từ làm thuê đến làm chủ — gửi thẳng vào hộp thư của Bạn.
👉 Hãy để lại email tại ô đăng ký nhận tin ngay bên dưới ↓ để cùng tôi đi xa hơn!
Give more · Gain more — Cho đi nhiều hơn, để đời mở ra rộng hơn.
