Có một con số tôi luôn nhắc với người mới: 95% người khởi nghiệp không kịp dự sinh nhật lần thứ 3 của doanh nghiệp mình; trong số ít ỏi còn sống, hơn 80% lại không qua nổi sinh nhật lần thứ 5.
Tôi kể con số này không phải để Bạn sợ. Tôi kể vì nó giải thích một điều: cùng một xuất phát điểm, có người đi ba bước đã ngã sấp mặt, có người đi mười bước vẫn vững. Khác biệt phần lớn không nằm ở chăm chỉ. Nó nằm ở chỗ người ta có biết dùng đòn bẩy hay không.
Tôi là Nguyễn Quốc Trung. Tôi rời ngân hàng năm 2017 sau khi đã được giao quản lý một chi nhánh ở tuổi 27, rồi loay hoay khởi nghiệp, vấp, đứng dậy, đến giờ vận hành chuỗi Đồ Nghề Tự Chọn phục vụ hơn 50.000 khách. Bài này tôi viết cho Bạn — người đang ấp ủ ra làm chủ và muốn đi nhanh hơn, ít gục hơn cái thời tôi từng trải.
Đòn bẩy khởi nghiệp là gì và gồm 5 loại nào?
Đòn bẩy khởi nghiệp là việc dùng một nguồn lực sẵn có để tạo ra kết quả lớn hơn nhiều lần so với sức tay không của Bạn — giống Archimedes nói: cho tôi một điểm tựa, tôi nâng cả Trái Đất. Năm đòn bẩy quan trọng nhất với người mới gồm: con người, tài chính, công nghệ, mối quan hệ – đối tác, và đào tạo – cố vấn. Biết bẩy đúng chỗ, Bạn đi nhanh mà ít vấp.
Đòn bẩy không phải mẹo làm giàu nhanh. Nó là cách Bạn không phải tự mình gánh hết, tự mình mò hết, tự mình trả học phí cho từng sai lầm mà người đi trước đã trả thay rồi. Tôi sẽ đi từng cái một, kèm chuyện thật của mình — cả cái hay lẫn cái dở.
Đòn bẩy 1 — Con người: đừng biến mình thành nhân viên của chính nhân viên mình
Sai lầm đầu đời của tôi là ôm hết. Nghĩ mình giỏi, việc gì cũng tự làm cho chắc. Kết quả là quá tải. Đến lúc tuyển người vào thì lại không tin, thấy họ làm chưa vừa ý là tôi lao vào làm lại. Tôi từng đúc kết một câu cay đắng: làm kiểu đó, Bạn biến thành nhân viên của chính nhân viên mình.
Con người mạnh nhất vì một lý do đơn giản: một người chỉ có hai tay, hai mươi bốn giờ. Bạn không nhân bản được bản thân, nhưng Bạn nhân được đội ngũ. Cách dùng đúng: giai đoạn đầu cứ tự làm để hiểu việc, đến khi mô hình ổn thì tuyển người, bàn giao rõ ràng, vừa tin tưởng vừa kiểm soát — không buông hẳn, cũng không ôm khư khư.
Có một hình ảnh tôi rất thích: “công ty như cánh đồng cỏ xanh mới hút được ngựa chiến.” Bạn không thể chiêu mộ người giỏi bằng lời hứa suông. Bạn phải dựng môi trường, văn hóa, một nơi đáng để người ta gắn bó — rồi “chiến binh” mới tìm tới. Thầy tôi, anh Phạm Thành Long, có một nguyên tắc tôi tâm đắc: con người đi trước, công việc theo sau — chọn đúng người lên xe trước, rồi mới bàn xe chạy đi đâu.
Và đây là chỗ con người trở thành đòn bẩy đúng nghĩa: sức mạnh đồng đội. Trong đua xe đạp Tour de France, người đồng đội chạy phía trước cản gió giúp tay đua chính tiết kiệm tới khoảng 40% năng lượng. Khởi nghiệp một mình, Bạn hứng trọn gió ngược. Có đồng đội đúng, Bạn đi xa hơn mà tốn ít sức hơn hẳn.
Đòn bẩy 2 — Tài chính: có thực mới vực được đạo
Người ta hay lãng mạn hóa khởi nghiệp bằng đam mê. Tôi thì thực tế hơn: có thực mới vực được đạo. Đam mê mà không có dòng tiền thì rất khó tồn tại qua năm đầu. Tôi tin “Cash is King — ngày nào không có dòng tiền là ngày đó chưa thực sự kinh doanh.”
Tài chính là đòn bẩy vì nó cho phép Bạn làm điều hôm nay Bạn chưa đủ vốn để làm — miễn là dùng có kiểm soát. Đòn bẩy tài chính (financial leverage — dùng vốn vay để khuếch đại kết quả) là con dao hai lưỡi: dùng đúng thì khuếch đại; dùng ẩu thì khuếch đại luôn cả khoản lỗ. Vay để làm thứ tạo ra dòng tiền thì còn lý; vay để mua thứ chỉ tiêu tiền thì nguy. Trước khi quyết, hãy cân nhắc cả chi phí cơ hội của đồng vốn (Investopedia) — số tiền đó nếu để chỗ khác thì sinh lời thế nào.
Một đòn bẩy tài chính ít người mới để ý: công nợ với nhà cung cấp. Đây là chuyện thật của tôi. Những ngày đầu mở Đồ Nghề Tự Chọn, không một đối tác nào cho tôi nợ — tiền trao cháo múc, lấy hàng phải trả ngay. Nhưng tôi trả đúng hẹn, làm ăn tử tế, giữ chữ tín từng đơn một. Sau hơn 3 năm, có đối tác cấp cho tôi công nợ 60 ngày; có những đơn hàng tôi được cho tới 6 tháng mới phải thanh toán. Sáu tháng cầm hàng bán trước rồi mới trả tiền — đó là một đòn bẩy vốn khổng lồ mà tôi không phải đi vay ngân hàng đồng nào.
Bài học rút ra: lập kế hoạch tài chính đi ra từ mục tiêu; dùng vốn vay có kiểm soát; và đừng coi thường việc đàm phán công nợ — uy tín Bạn xây hôm nay chính là hạn mức người ta cấp cho Bạn ngày mai. Kèm theo là kỷ luật nền: tách bạch tiền cá nhân với tiền công ty, giữ quỹ dự phòng đủ sống nhiều tháng, đừng dồn hết vốn vào thứ chưa tạo ra doanh thu ngay.
Đòn bẩy 3 — Công nghệ: để AI gánh phần việc lặp đi lặp lại
Nếu con người là đòn bẩy mạnh nhất thì công nghệ là đòn bẩy rẻ nhất đối với người mới. Đây là thời điểm tốt nhất trong lịch sử để một người làm được việc của cả một phòng ban.
Theo những gì tôi quan sát và áp dụng, AI hiện có thể giải phóng 50–80%, thậm chí 100% một số đầu việc lặp đi lặp lại: soạn nội dung nháp, trả lời tin nhắn mẫu, tổng hợp số liệu, dựng kế hoạch. Tôi không nói AI thay được Bạn — nó thay phần việc tay chân đầu óc để Bạn dồn sức cho phần chỉ con người làm được: ra quyết định, xây quan hệ, hiểu khách.
Cụ thể, có ba lớp phần mềm tôi xem là bắt buộc ngay cả khi Bạn mới một mình: phần mềm bán hàng (biết hàng nào chạy, tồn bao nhiêu), phần mềm kế toán (không lẫn lộn tiền nong), và công cụ quản lý mạng xã hội (hiện diện đều mà không tốn cả ngày). Hiện vợ chồng tôi vận hành một công ty theo mô hình OPC — một người cộng với AI, đúng tinh thần này: ít người, nhiều máy, nhiều tự động hóa.
Thầy Long gọi đây là “giải phóng doanh nhân” — dựng hệ thống và tự động hóa để Bạn không bị trói vào công việc 24/7. Công nghệ chính là sợi dây cởi trói đó.
Đòn bẩy 4 — Mối quan hệ và đối tác: mượn cây cầu người khác đã bắc
Người mới hay nghĩ phải tự xây tất cả từ con số 0. Không cần. Quanh Bạn đã có sẵn những cây cầu — vấn đề là Bạn có chịu bước qua không.
Khi mới bắt đầu, hãy nhìn lại mạng lưới quan hệ sẵn có: bạn bè, đồng nghiệp cũ, khách hàng cũ, người thân. Đó là nhóm đầu tiên Bạn có thể tiếp cận, và quan trọng hơn — nhờ họ giới thiệu khách. Một lời giới thiệu từ người quen đáng giá hơn nhiều lần một quảng cáo lạnh, vì nó đi kèm sự tin cậy có sẵn.
Đối tác cũng giúp tiết kiệm chi phí. Một ví dụ rất đời: thay vì tự bỏ tiền mua quà khuyến mãi, Bạn có thể xin tài trợ quà từ đối tác — họ được hiện diện thương hiệu trước khách của Bạn, Bạn có quà tặng mà không tốn ngân sách marketing. Đôi bên cùng lợi. Tôi đã đi qua điều này: phần lớn cơ hội lớn của tôi không tới từ quảng cáo, mà từ một mối quan hệ được giữ gìn tử tế qua năm tháng.
Đây cũng là lý do tôi tin câu “bốn cho, một nhận”: cho đi giá trị nhiều lần trước khi mời mua một lần. Quan hệ là đòn bẩy chỉ vận hành được khi Bạn gieo trước. Ai gieo nhiều, người đó có nhiều cầu để qua.
Đòn bẩy 5 — Đào tạo và cố vấn: mua đường tắt bằng tiền học
Đây là đòn bẩy tôi tiếc nhất vì đã hiểu nó quá muộn. Thời gian đầu, tôi đi theo vòng lặp kinh điển của người tự mò: làm sai – sửa sai – làm lại – rồi lại sai. Mỗi vòng như vậy ngốn của tôi tiền bạc và, đắt hơn cả, là thời gian không lấy lại được.
Cố vấn và đào tạo là đòn bẩy thời gian. Người đi trước đã trả học phí cho những sai lầm đó rồi. Khi Bạn học từ họ, Bạn mua lại con đường tắt — đi thẳng tới chỗ họ mất nhiều năm mới tới. Tôi luôn nói với học viên của mình: “Hãy làm đúng ngay từ đầu, và xem tiền học là một khoản đầu tư, không phải chi phí.”
Bản thân tôi theo học Thầy Phạm Thành Long từ năm 2019 và duy trì văn hóa học tập suốt nhiều năm nay. Rất nhiều quyết định đúng của tôi về sau là nhờ một câu Thầy nói đúng lúc, một nguyên tắc tôi đọc được đúng thời điểm. Nếu Bạn muốn một bộ kim chỉ nam cô đọng, tôi đã viết lại trong bài 18 nguyên tắc vàng của Phạm Thành Long — đáng đọc trước khi Bạn ra trận.
Một lưu ý thật lòng để giữ đúng tinh thần đáng tin: cố vấn giúp Bạn bớt vấp, không bảo đảm Bạn chắc thắng. Học từ người đi trước rút ngắn đường, nhưng đoạn đường vẫn phải Bạn tự đi. Đừng tin ai hứa làm giàu nhanh không rủi ro.
Năm đòn bẩy ấy ăn khớp với nhau thế nào?
Nếu để ý, Bạn sẽ thấy năm đòn bẩy này không rời rạc. Cố vấn dạy Bạn cách dùng bốn cái còn lại. Quan hệ giúp Bạn tìm được con người giỏi và nguồn tài chính mềm. Công nghệ giúp một đội nhỏ làm được việc của đội lớn. Chúng nâng nhau lên.
Và đó cũng là lý do người biết dùng đòn bẩy ít gục hơn: họ không gánh một mình, không mò một mình, không trả học phí cho từng sai lầm một mình. Như tôi hay nói gọn: biết sớm – làm sớm – thành công sớm. Nếu Bạn muốn nhìn lại bức tranh lớn của cả hành trình này, tôi đã gom trong bài 5 đòn bẩy để kinh doanh khởi nghiệp thành công.
Câu hỏi thường gặp về đòn bẩy khởi nghiệp
Đòn bẩy trong khởi nghiệp là gì?
Đòn bẩy trong khởi nghiệp là việc dùng một nguồn lực sẵn có — con người, tiền vốn, công nghệ, quan hệ hay tri thức của người đi trước — để tạo ra kết quả lớn hơn nhiều lần so với sức một mình Bạn. Mục đích là đi nhanh hơn và ít vấp hơn, chứ không phải làm giàu nhanh.
Đòn bẩy nào quan trọng nhất với người mới?
Theo trải nghiệm của tôi, con người và cố vấn là hai đòn bẩy đáng ưu tiên nhất lúc khởi đầu. Con người giúp Bạn nhân năng lực; cố vấn giúp Bạn tránh những sai lầm tốn kém. Nhưng thứ tự đúng còn tùy việc Bạn đang yếu chỗ nào — yếu vốn thì bẩy tài chính, làm việc lặp nhiều thì bẩy công nghệ trước.
Người ít vốn dùng đòn bẩy thế nào?
Người ít vốn nên bắt đầu từ những đòn bẩy gần như miễn phí: công nghệ (AI và phần mềm gánh việc lặp), quan hệ (nhờ giới thiệu khách, xin tài trợ quà từ đối tác), và công nợ nhà cung cấp xây dần bằng chữ tín. Tôi từng không được nợ đồng nào, nhưng sau hơn 3 năm giữ uy tín đã có đối tác cấp công nợ tới 6 tháng — đó là vốn mà không cần đi vay.
Một lời mời nhỏ trước khi Bạn lên đường
Nếu Bạn đang đứng ở vạch xuất phát và muốn đi nhanh mà ít gục, tôi đã gói toàn bộ hành trang ấy vào một cuốn ebook miễn phí: “Từ Làm Thuê Đến Làm Chủ — Hành Trang Cho Những Người Đang Khao Khát Xây Dựng Sự Nghiệp”. Trong đó có bản đồ chuyển đổi tư duy, checklist chuẩn bị trước khi rời ghế làm thuê, và cách nhận diện đâu là đòn bẩy Bạn nên bẩy đầu tiên. Tôi viết nó từ chính những vết ngã của mình, để Bạn đỡ phải ngã y như vậy. Bạn để lại email và tải miễn phí ebook Từ Làm Thuê Đến Làm Chủ ngay tại đây nhé.
Give more · Gain more — cho đi nhiều hơn, để đời mở ra rộng hơn.
— Nguyễn Quốc Trung
Về tác giả
Tôi là Nguyễn Quốc Trung — nhà huấn luyện, tư vấn và doanh nhân trong lĩnh vực đào tạo. Tôi chia sẻ những bài học thật về khởi nghiệp, kinh doanh và phát triển bản thân, đúc kết từ chính hành trình xây dựng doanh nghiệp của mình.
Nếu bài viết này chạm đến Bạn, đừng bỏ lỡ bản tin hàng tuần của tôi: mỗi tuần một góc nhìn thật về tư duy, kinh doanh và hành trình từ làm thuê đến làm chủ — gửi thẳng vào hộp thư của Bạn.
👉 Hãy để lại email tại ô đăng ký nhận tin ngay bên dưới ↓ để cùng tôi đi xa hơn!
Give more · Gain more — Cho đi nhiều hơn, để đời mở ra rộng hơn.
