Làm kinh doanh, sẽ có lúc bạn không tránh khỏi những điều không mong muốn đến với mình.
Tiền bạc vơi đi. Niềm tin lung lay. Vài mối quan hệ tôi từng nghĩ là bền cũng rời khỏi tay.
Tôi nhận ra một điều: muốn đi đường dài trong kinh doanh, thứ giữ mình lại thường không phải chiến lược khôn ngoan, mà là vài nguyên tắc mình chịu giữ ngay cả khi giữ chúng thì thiệt.
Thương trường không thiếu người đi nhanh. Kiếm tiền nhanh, nổi nhanh, rồi cũng lặng đi nhanh. Tôi gặp nhiều người như vậy, và thú thật, có lúc tôi suýt thành một người trong số đó.
Mười điều dưới đây không phải khẩu hiệu treo tường. Là lằn ranh tôi tự vạch cho mình, để khi tiền bạc cám dỗ, tôi biết chỗ nào không được bước qua.
Vì sao đi đường dài trong kinh doanh cần những lời hứa với chính mình?
Đi đường dài trong kinh doanh được quyết bởi những gì bạn chịu giữ mỗi ngày, nhất là lúc không ai nhìn. Mười lời hứa này là bộ nguyên tắc đạo đức kinh doanh tôi tự đặt cho mình. Chúng không giúp tôi giàu nhanh, nhưng giữ tôi còn đứng được sau những phen vấp ngã.
Người kinh doanh nghĩ dài hạn hiểu rằng uy tín mới là vốn liếng thật, còn cái lợi trước mắt nhiều khi chỉ là khoản vay mình sẽ phải trả sau, kèm lãi. Tôi chia sẻ mười điều này để bạn tham khảo. Thấy đúng thì lấy, thấy chưa hợp thì bỏ, rồi tự viết bản của riêng mình.
1. Thượng tôn pháp luật
Làm ăn đường dài, trước hết phải sạch. Lách luật có thể cho bạn cái lợi trước mắt, nhưng nó bắt bạn trả lãi bằng những đêm ngủ không yên, và một ngày nào đó đòi cả gốc. Một khoản phạt, một lần bị tuýt còi vì làm sai quy định, đôi khi chỉ một cú như vậy là đủ thổi bay thành quả gom góp nhiều năm.
Tôi từng thấy những người kiếm rất nhanh nhờ đi tắt, đi ngoài luật. Nhìn thì oách. Nhưng họ sống trong thấp thỏm, lúc nào cũng phải ngó chừng sau lưng. Tôi chọn kiếm chậm hơn một chút mà đi giữa đường sáng, không phải giật mình mỗi khi có người gõ cửa.
2. Tôn trọng khách hàng
Khách hàng không phải cái ví biết đi. Họ là người đặt niềm tin vào tay mình.
Tôi tôn trọng họ cả khi họ chưa mua gì, cả khi họ hỏi rất lâu rồi quay ra về tay không. Vì người hôm nay đi tay không có thể là người năm sau quay lại, và dẫn theo cả bạn bè họ. Giữ chân được một khách cũ luôn rẻ hơn và bền hơn việc chạy đôn đáo tìm khách mới.
3. Chỉ nói sự thật
Nói thật có một cái lợi kỳ lạ: bạn không cần trí nhớ tốt. Không phải bịa thêm câu sau để chống đỡ cho câu trước.
Bán hàng bằng sự thật đi chậm hơn, vì sự thật đôi khi kém long lanh. Món hàng có ưu điểm thì cũng có giới hạn, và tôi chọn nói cả hai. Ngắn hạn, người nói quá lời có thể bán nhanh hơn tôi. Nhưng đường dài, tôi xây được thứ mà quảng cáo hay tới đâu cũng không mua nổi, đó là người ta tin lời tôi.
4. Làm được mới hứa, hứa rồi là phải làm được
Tôi thà hứa ít.
Hứa mười làm bảy, khách nhớ mãi ba phần mình thiếu. Hứa bảy làm mười, khách nhớ mãi ba phần mình cho thêm. Cùng một kết quả, hai cách hứa dẫn tới hai cái kết khác hẳn. Nên trước khi gật đầu với ai, tôi tự hỏi một câu: cái này mình làm được thật không, hay chỉ đang muốn làm vừa lòng người ta ngay lúc này. Một lời hứa buột miệng cho xong thường đắt hơn ta tưởng, vì tới hạn mà không giữ được, thứ sứt mẻ là chữ tín, cái đắt nhất mình có.
5. Giữ đúng tiêu chuẩn sản phẩm, không vì lợi nhuận mà hạ thấp tiêu chuẩn
Cám dỗ nguy hiểm nhất không tới lúc bạn túng thiếu. Nó tới lúc lãi mỏng đi và bạn nhận ra: bớt một chút chất lượng, khách khó lòng thấy ngay.
Đúng là họ không thấy ngay. Nhưng rồi họ sẽ thấy. Và cái đáng sợ là họ thường không phàn nàn, không trách móc một lời. Họ chỉ lặng lẽ không quay lại nữa, rồi kể cho vài người quen đừng mua chỗ đó. Bớt một chút để lời thêm chút đỉnh là món hời nhìn thấy được, còn cái mất thì âm thầm và lâu dài hơn nhiều.
6. Không lợi dụng sự thiếu hiểu biết của khách hàng để trục lợi
Về món hàng của mình, tôi luôn biết nhiều hơn khách. Cái biết đó là để phục vụ họ, không phải để gài họ.
Bán cho một người thứ họ không thật sự cần, chỉ vì họ chưa đủ thông tin để nhận ra, thì dù luật không cấm, tôi vẫn thấy đó là ăn gian. Có những lần tôi khuyên khách mua món rẻ hơn, hoặc khoan hãy mua, vì đúng là họ chưa cần. Trước mắt tôi bán được ít hơn. Nhưng người được khuyên thật lòng thường không quên. Tôi không muốn giàu lên bằng phần thiệt của người đang tin mình.
7. Xem người kinh doanh cùng ngành là đối tác, không phải đối thủ
Có một câu tôi hay nói: tôi không có đối thủ, tôi chỉ có đối tác cùng ngành.
Nghe hơi lạ, nhưng ngẫm thì thật. Giành giật nhau, phá giá nhau tới lúc không còn ai có lời, thì cả ngành cùng đuối, khách rốt cuộc cũng chẳng được hàng tốt. Người cùng nghề nhiều khi lại là người giúp mình lớn, chỉ cho mình cái mình chưa thấy, thậm chí nhường khách cho mình lúc họ làm không xuể. Tôi từng nhận khách như vậy, và cũng từng đưa khách cho người khác khi món đó họ làm hợp hơn tôi. Cái cửa đó, tôi giữ cho nó luôn mở.
8. Chịu trách nhiệm tuyệt đối
Đây là bài học tôi trả giá đắt nhất để học.
Thời còn đi làm thuê, tôi giỏi đổ lỗi. Tại sếp khó. Tại thị trường xấu. Tại đồng nghiệp, tại cơ chế, tại thời điểm. Đổ hết ra ngoài thì nhẹ lòng, nhưng cũng có nghĩa là mình bất lực, vì mọi thứ đều nằm ngoài tầm tay.
Ra làm chủ, tôi mới ngấm một điều đơn giản mà phải mất nhiều năm mới hiểu: không còn ai để đổ nữa. Việc chạy hay việc hỏng, cuối cùng đều dẫn về một người. Là tôi. Là chính tôi lựa chọn. Chính những sai lầm tôi từng trả giá khi rời ghế làm thuê đã dạy tôi điều đó, không phải một cuốn sách nào. Ngày tôi thôi đổ lỗi cũng là ngày tôi bắt đầu thật sự cầm được cuộc đời mình.
9. Chính trực ngay cả khi không ai giám sát
Thương hiệu của bạn là những gì người ta kể về bạn khi bạn không có mặt ở đó. Mà cái người ta kể lại đến từ những gì bạn làm lúc chẳng ai nhìn.
Cân cho đủ khi chỉ có một mình. Giao đủ hàng khi biết chắc khách sẽ không kiểm lại. Nhận sai với một người mà mình thừa sức ém đi. Tử tế lúc có người trông thì dễ, ai cũng làm được. Tử tế lúc vắng người mới là con người thật của mình. Và khách, kỳ lạ thay, thường cảm được đâu là thật đâu là diễn, dù không phải lúc nào họ cũng nói ra.
10. Cam kết tuân thủ với những gì đã cam kết
Đã ký là theo tới cùng. Kể cả khi đi được nửa đường mới nhận ra thương vụ này phần thiệt nghiêng về mình.
Tôi từng theo tới cùng vài cam kết mà càng làm càng lỗ, chỉ vì đã hứa. Tính bằng tiền thì thiệt. Nhưng đổi lại, có những đối tác từ đó nhắm mắt tin tôi, không cần soi từng dòng hợp đồng. Cái được đó, tiền không mua được. Tôi muốn khi mình nói “tôi cam kết”, người đối diện không cần cầm hợp đồng trên tay cũng thấy yên tâm.
Lời cuối:
Mười lời hứa này không giúp tôi giàu nhanh. Thành thật mà nói, có những lúc chúng làm tôi đi chậm hơn người bên cạnh. Bỏ một hợp đồng béo vì thấy không sạch. Từ chối một cách bán dễ hơn vì thấy không đành với khách.
Nhưng chính chúng giữ tôi còn ở đây, sau những phen tưởng đã trắng tay. Và quan trọng hơn cả, giữ cho tôi ngủ được mỗi đêm.
Cái giá của việc không tự vạch cho mình lằn ranh nào, là tới ngày món lợi đủ lớn, bạn sẽ bước qua chỗ đáng lẽ không nên bước, mà lúc ấy còn tưởng mình đang khôn ngoan. Tôi không dám nói mình chưa từng lung lay. Chỉ là mỗi lần đứng trước cám dỗ, có một danh sách kéo tôi lại.
Vậy nên hôm nay tôi mời bạn một việc nhỏ. Đừng chép mười điều của tôi. Hãy ngồi xuống, nghĩ về nghề của bạn, và tự viết ra những lời hứa của riêng mình. Ít thôi cũng được. Rồi để nó ở đâu đó bạn nhìn thấy mỗi ngày.
Bạn sẽ giữ được mấy lời trong số đó, vào đúng cái ngày giữ nó khiến bạn mất tiền? Điều nào bạn thấy khó giữ nhất? Và nếu mười năm nữa nhìn lại, bạn muốn mình là người đã đi thật nhanh, hay người đã đi mà không phải quay đầu tiếc nuối?
Nguyễn Quốc Trung
Về tác giả
Tôi là Nguyễn Quốc Trung — nhà huấn luyện, tư vấn và doanh nhân trong lĩnh vực đào tạo. Tôi chia sẻ những bài học thật về khởi nghiệp, kinh doanh và phát triển bản thân, đúc kết từ chính hành trình xây dựng doanh nghiệp của mình.
Nếu bài viết này chạm đến Bạn, đừng bỏ lỡ bản tin hàng tuần của tôi: mỗi tuần một góc nhìn thật về tư duy, kinh doanh và hành trình từ làm thuê đến làm chủ — gửi thẳng vào hộp thư của Bạn.
👉 Hãy để lại email tại ô đăng ký nhận tin ngay bên dưới ↓ để cùng tôi đi xa hơn!
Give more · Gain more — Cho đi nhiều hơn, để đời mở ra rộng hơn.
