Cứ qua mỗi cái Tết, tôi lại thấy quanh mình thêm nhiều người rục rịch muốn nghỉ việc ra làm chủ. Càng ngày càng đông, nhất là khi công ty bắt đầu tối ưu nhân sự, đưa AI vào thay sức người. Cái khao khát đó tôi hiểu lắm, vì chính tôi từng đứng ở đó.
Nhưng tôi cũng phải nói thật với Bạn một câu: tôi khởi nghiệp trầy trật, không màu hồng như nhiều người nghĩ.
Trong bài này tôi không kể chuyện thành công. Tôi kể chuyện những lần tôi vấp, những đồng tiền tôi mất, những đêm tôi tự hỏi “ủa sao mình khởi nghiệp chi cho khổ dữ vậy trời”. Mười sai lầm khởi nghiệp dưới đây, mỗi cái tôi đều đã trả bằng tiền thật, thời gian thật. Kể lại để Bạn đỡ phải trả lần nữa.
Sai lầm khởi nghiệp nào khiến người ta trả giá đắt nhất?
Sai lầm khởi nghiệp đắt giá nhất không phải thiếu vốn, mà là không tách tiền cá nhân với tiền công ty — tiền lẫn lộn, đến lúc trả công nợ mới giật mình không còn đồng nào. Theo sau là làm một mình ôm hết và mở rộng quá sớm khi hệ thống chưa vững. Cả ba đều âm thầm, không la lên, nhưng đủ sức kéo sập cả cơ nghiệp.
Tôi nói “đắt nhất” là có cơ sở. Người ta hay trích một con số khiến nhiều người chùn tay: 95% người khởi nghiệp không dự được sinh nhật lần thứ 3, và hơn 80% số còn lại cũng không qua nổi sinh nhật lần thứ 5. Tôi không kể con số này để dọa Bạn. Tôi kể để Bạn hiểu: phần lớn người ngã không phải vì ý tưởng dở, mà vì vấp đúng vào những hố mà ai đi trước cũng đã từng vấp. Mười cái hố đó, tôi xếp ra đây.
1. Ôm hết một mình rồi thành “nhân viên của chính nhân viên mình”
Hồi đầu tôi nghĩ mình giỏi, việc gì cũng tự làm được, từ A tới Z. Kết quả là quá tải. Đến khi tuyển người vào thì tôi lại không tin, thấy họ làm chưa vừa ý là nhảy vào làm lại.
Cái vòng đó nghe quen không Bạn? Cuối cùng tôi biến thành nhân viên của chính nhân viên mình — họ đứng nhìn, còn tôi è cổ làm.
Bài học: giai đoạn đầu tự làm là đúng, nhưng tới ngưỡng thì phải tuyển người, hỗ trợ họ, bàn giao rõ ràng. Tin tưởng đi đôi với kiểm soát. Ôm hết không phải là chăm chỉ, đó là tự trói tay mình.
2. Rủ quá nhiều người giỏi cùng làm
Tôi từng nghĩ cứ gom nhiều người giỏi lại thì chắc thắng. Hóa ra ngược lại. Ai cũng có quan điểm riêng, ai cũng giỏi nên không ai chịu nhường ai. Việc thì chồng chéo, họp hành mãi không ra quyết định.
Bài học: đừng rủ ồ ạt rồi mới chia việc. Hãy vẽ sơ đồ tổ chức trước — cần vị trí nào, làm gì — rồi mới đi tìm người lắp vào đúng chỗ. Người giỏi mà sai vị trí cũng thành gánh nặng.
3. Không chỉn chu, bài bản ngay từ đầu
Vốn ít nên tôi làm theo kiểu chắp vá, chỗ nào tạm được thì để đó. Cho tới khi một người bạn nhắc tôi một câu nhớ đời: “Công ty nhỏ mà đã không chỉn chu thì lớn lên cũng không làm được.”
Câu đó đúng. Khách hàng cảm nhận được cái “tâm” trong từng chi tiết — từ cách trưng bày, cách trả lời tin nhắn, tới tờ hóa đơn.
Bài học: làm chỉn chu ngay từ nhỏ, đặt cái tâm vào từng việc nhỏ. Khách tin ở những chỗ Bạn tưởng không ai để ý.
4. Chọn sai mặt bằng kinh doanh
Đây là cái tôi trả giá rõ nhất bằng tiền. Tôi mở một chi nhánh Đồ Nghề Tự Chọn ở khu trung tâm, nghĩ trung tâm là chắc ăn. Nhưng mặt bằng lại khuất, phía đối diện là một “trại hòm”. Sáu tháng sau tôi đóng cửa, mất một khoản không nhỏ.
Bài học: mặt bằng cực kỳ quan trọng, không chỉ là “trung tâm hay không”. Hãy nhìn luồng người qua lại, tầm nhìn, môi trường xung quanh — và tìm người cố vấn đã có kinh nghiệm trước khi đặt cọc.
5. Lấy cái mình thích nghĩ khách cũng thích
Tôi từng nhập hàng theo sở thích cá nhân — thấy món nào mình mê là nhập. Kết quả: hàng nằm đầy kho, bán không ai mua, cuối cùng phải xả lỗ.
Đây là cái bẫy ngọt ngào của người mới: yêu sản phẩm hơn yêu khách. Khách không mua vì Bạn thích nó, khách mua vì nó giúp ích gì cho họ.
Bài học: nghiên cứu thị trường trước khi nhập, trước khi làm. Hỏi khách cần gì, đừng đoán bằng gu của mình.
6. Bố trí sai người vào sai việc
Có một bạn nhân viên tôi giao việc không hợp. Bạn ấy làm rất áp lực, mệt mỏi, rồi xin nghỉ. Tôi tiếc, thử đổi bạn sang vị trí khác — và bất ngờ, bạn ấy làm rất tốt, tỏa sáng hẳn.
Hóa ra không phải người dở, là tôi đặt sai chỗ.
Bài học: trước khi kết luận một người không được việc, hãy xem mình đã đặt họ đúng vị trí chưa. Đặt đúng người vào đúng việc, một nửa bài toán nhân sự đã xong.
7. Tin tưởng giao việc nhưng không kiểm soát
Tôi giao việc cho một bạn rồi yên tâm buông hẳn, nghĩ “tin tưởng nhau là được”. Đến khi bạn ấy nghỉ, tôi mới phát hiện ra phần thất thoát đã âm thầm xảy ra một thời gian.
Tôi học được câu này từ chính cú đó: “không có vấn đề mới là vấn đề.” Khi mọi thứ êm ru quá mức, đôi khi là vì Bạn không nhìn vào nó.
Bài học: giao việc phải đi kèm kiểm soát — không phải để soi mói, mà để bảo vệ cả công ty lẫn chính người được giao. Tin tưởng có cơ chế, đó mới là tin tưởng bền.
8. Marketing ngẫu hứng, chạy theo cảm tính
Thấy ai chạy quảng cáo là tôi bắt chước. Thấy đối thủ làm chương trình là tôi cũng làm theo, không hiểu vì sao họ làm vậy. Kết quả: tiền quảng cáo bay đi, còn khách thì chẳng thấy đâu.
Bài học: marketing không phải ngẫu hứng. Phải hiểu từ gốc, lập kế hoạch, đặt mục tiêu, đo lường rồi điều chỉnh. Người thầy của tôi, Phạm Thành Long, hay nói marketing và bán hàng là hơi thở của doanh nghiệp — đã là hơi thở thì không thể tùy hứng được.
9. Không tách tiền cá nhân và tiền công ty
Đây là sai lầm tôi đặt nặng nhất, và cũng là cái tôi thấy nhiều người mới mắc nhất. Tiền cá nhân với tiền công ty cứ lẫn vào nhau, túi này rút qua túi kia. Đến lúc phải thanh toán công nợ, mở ví ra mới giật mình: chẳng còn đồng nào.
Cái nguy của nó là Bạn không thấy mình đang lỗ, vì sổ sách trộn hết vào một mớ. Dòng tiền (cash flow — mạch tiền ra vào của doanh nghiệp) mới là mạch sống, không phải con số doanh thu trên giấy.
Bài học: ngay từ ngày đầu, tách bạch hai dòng tiền. Tài khoản riêng, sổ riêng. Có thực mới vực được đạo — mà muốn biết mình có “thực” hay không thì tiền phải rạch ròi.
10. Mở rộng quá sớm khi hệ thống chưa vững
Cửa hàng đầu tiên còn chưa chạy ổn, tôi đã nôn nóng mở cửa hàng thứ hai. Tưởng nhân đôi cơ hội, hóa ra nhân đôi rủi ro. Hệ thống chưa vững mà kéo dài ra, nó sập cả hai.
Bài học: để hệ thống đứng vững đã rồi hãy nhân bản. Quy trình là tài sản, hệ thống là gốc rễ — chưa có quy trình thì mở thêm chỉ là mở thêm chỗ để lỗ. Muốn đi nhanh, đôi khi phải để cái nền chắc trước.
Trả học phí thật, để Bạn đỡ phải trả
Mười sai lầm khởi nghiệp trên không phải tôi đọc trong sách. Tôi sống qua từng cái, có cái mất tiền, có cái mất người, có cái mất cả niềm tin trong một giai đoạn dài. Như tôi hay nói trong những bài học tôi trả bằng nước mắt, năm đầu khởi nghiệp là năm “trả học phí” — nơi Bạn phải thi trước rồi mới được học sau.
Nhưng đây là tin vui: học phí của tôi, Bạn không nhất thiết phải đóng lại. Biết sớm thì làm sớm, làm sớm thì đỡ ngã. Còn nếu có ngã, thì ngã ở chỗ nông, đứng dậy được. Tôi hiểu Bạn, vì tôi từng là Bạn.
Câu hỏi thường gặp
Sai lầm khởi nghiệp phổ biến nhất là gì?
Phổ biến và âm thầm nhất là không tách tiền cá nhân với tiền công ty. Tiền lẫn lộn khiến Bạn không thấy mình lỗ, đến lúc trả công nợ mới phát hiện hết tiền. Theo sau là ôm hết một mình và marketing chạy theo cảm tính. Cả ba đều xuất phát từ việc làm mà chưa có quy trình rõ ràng.
Vì sao phần lớn người khởi nghiệp thất bại trong vài năm đầu?
Có con số được nhắc nhiều: 95% người khởi nghiệp không qua được sinh nhật thứ 3, hơn 80% số còn lại không qua sinh nhật thứ 5. Lý do thường không phải ý tưởng dở, mà là vấp những lỗi nền tảng — tài chính lẫn lộn, nhân sự sai chỗ, mở rộng quá sớm khi hệ thống chưa vững. Đây là quan điểm rút từ trải nghiệm thật, không phải lời hứa hay dọa nạt.
Làm sao tránh sai lầm khi mới khởi nghiệp?
Ba việc nên làm trước: tách bạch tiền cá nhân và công ty ngay từ ngày đầu; vẽ sơ đồ tổ chức và quy trình trước khi tuyển người ồ ạt; nghiên cứu khách hàng trước khi nhập hàng hay chạy quảng cáo. Quan trọng nhất, tìm một người cố vấn đã đi trước — học từ họ rẻ hơn nhiều so với tự trả học phí bằng tiền của mình.
Tải miễn phí ebook để bắt đầu cho vững
Nếu Bạn đang đứng trước ngưỡng cửa làm chủ và không muốn vấp đúng mười cái hố tôi vừa kể, tôi đã gói lại hành trang cho Bạn. Tôi viết cuốn ebook miễn phí “Từ Làm Thuê Đến Làm Chủ — Hành Trang Cho Những Người Đang Khao Khát Xây Dựng Sự Nghiệp”: bản đồ chuẩn bị trước khi rời chiếc ghế làm thuê, checklist tài chính, cách dựng nền trước khi đi nhanh, và tư duy chuyển đổi từ làm thuê sang làm chủ. Không bán gì, chỉ là phần tôi ước có ai đưa cho mình ngày đầu. Bạn tải miễn phí ebook Từ Làm Thuê Đến Làm Chủ tại đây nhé.
Give more · Gain more — Nguyễn Quốc Trung.
Về tác giả
Tôi là Nguyễn Quốc Trung — nhà huấn luyện, tư vấn và doanh nhân trong lĩnh vực đào tạo. Tôi chia sẻ những bài học thật về khởi nghiệp, kinh doanh và phát triển bản thân, đúc kết từ chính hành trình xây dựng doanh nghiệp của mình.
Nếu bài viết này chạm đến Bạn, đừng bỏ lỡ bản tin hàng tuần của tôi: mỗi tuần một góc nhìn thật về tư duy, kinh doanh và hành trình từ làm thuê đến làm chủ — gửi thẳng vào hộp thư của Bạn.
👉 Hãy để lại email tại ô đăng ký nhận tin ngay bên dưới ↓ để cùng tôi đi xa hơn!
Give more · Gain more — Cho đi nhiều hơn, để đời mở ra rộng hơn.
